Σύνδρομο Εύθραυστου Χ (Fragile X) & Εγκυμοσύνη

Τι είναι το Σύνδρομο Εύθραυστου Χ;

Το Σύνδρομο Εύθραυστου Χ (Fragile X Syndrome – FXS) είναι μία γενετική διαταραχή που σχετίζεται με το γονίδιο FMR1, το οποίο βρίσκεται στο χρωμόσωμα Χ.

Το FMR1 είναι σημαντικό για τη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του εγκεφάλου. Στο Fragile X υπάρχει παθολογική αύξηση ενός μικρού τμήματος του DNA που ονομάζεται επανάληψη CGG.

Όταν ο αριθμός αυτών των επαναλήψεων αυξηθεί σημαντικά, η λειτουργία του γονιδίου μπορεί να κατασταλεί, με αποτέλεσμα να εμφανιστεί το Σύνδρομο Εύθραυστου Χ.

Τι σημαίνει ο αριθμός των επαναλήψεων CGG;

Ο γενετικός έλεγχος μετρά πόσες φορές επαναλαμβάνεται η αλληλουχία CGG στο γονίδιο FMR1.

Πώς κληρονομείται;

Το γονίδιο FMR1 βρίσκεται στο χρωμόσωμα Χ. Για τον λόγο αυτό η κληρονόμηση του Fragile X διαφέρει από την Κυστική Ίνωση και τη SMA.

Μία γυναίκα έχει δύο χρωμοσώματα Χ. Εάν φέρει προμετάλλαξη ή πλήρη μετάλλαξη στο ένα, σε κάθε εγκυμοσύνη υπάρχει περίπου 50% πιθανότητα να μεταδώσει το συγκεκριμένο χρωμόσωμα Χ στο παιδί της.

Γιατί τα αγόρια και τα κορίτσια μπορεί να επηρεάζονται διαφορετικά;

Τα αγόρια έχουν ένα μόνο χρωμόσωμα Χ. Επομένως, όταν κληρονομήσουν μία πλήρη μετάλλαξη του FMR1, η πιθανότητα να εμφανίσουν χαρακτηριστικά του Fragile X είναι πολύ υψηλή.

Τα κορίτσια έχουν δύο χρωμοσώματα Χ. Για τον λόγο αυτό η κλινική εικόνα μπορεί να είναι πολύ πιο μεταβλητή, από ελάχιστα ή καθόλου συμπτώματα έως σημαντικές μαθησιακές ή αναπτυξιακές δυσκολίες.

Τι είναι το screening για Fragile X;

Το screening είναι ένας ειδικός γενετικός έλεγχος του γονιδίου FMR1.

Ο στόχος του δεν είναι να αναζητήσει συμπτώματα, αλλά να διαπιστώσει εάν μία γυναίκα έχει ενδιάμεσο αριθμό επαναλήψεων, προμετάλλαξη ή πλήρη μετάλλαξη του FMR1.

Η εξέταση μπορεί να γίνει πριν από την εγκυμοσύνη ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Ποια γυναίκα πρέπει να ελεγχθεί;

Σε αντίθεση με την Κυστική Ίνωση και τη SMA, ο έλεγχος για Fragile X δεν αποτελεί απαραίτητα καθολικό screening για κάθε εγκυμοσύνη.

Ο έλεγχος συνιστάται ιδιαίτερα όταν υπάρχει:

Πώς γίνεται η εξέταση;

Η εξέταση γίνεται συνήθως με ένα απλό δείγμα αίματος.

Το εργαστήριο πραγματοποιεί ειδική μοριακή ανάλυση του FMR1 για να προσδιορίσει τον αριθμό των επαναλήψεων CGG.

Οι σύγχρονες μέθοδοι χρησιμοποιούν συνήθως PCR και, όταν χρειάζεται, συμπληρωματικό έλεγχο της μεθυλίωσης ή άλλες εξειδικευμένες τεχνικές.

Η εξέταση Fragile X είναι επομένως διαφορετική από ένα συνηθισμένο genetic sequencing panel, επειδή πρέπει να μετρηθεί ειδικά η επέκταση των CGG repeats.

Fragile X & Εγκυμοσύνη – Ο έλεγχος με μία ματιά

Το παρακάτω διάγραμμα εξηγεί συνοπτικά τι είναι το Fragile X, πώς γίνεται ο γενετικός έλεγχος και ποια είναι τα επόμενα βήματα όταν εντοπιστεί προμετάλλαξη ή πλήρης μετάλλαξη.

Τι σημαίνει εάν βρεθεί προμετάλλαξη;

Η ανεύρεση προμετάλλαξης δεν σημαίνει ότι η γυναίκα έχει Σύνδρομο Εύθραυστου Χ.

Σημαίνει όμως ότι υπάρχει πιθανότητα να μεταδώσει το μεταλλαγμένο FMR1 στο παιδί της και ότι, κατά τη μετάδοση από τη μητέρα, η προμετάλλαξη μπορεί να αυξηθεί σε μέγεθος και να μετατραπεί σε πλήρη μετάλλαξη.

Ο κίνδυνος αυτός δεν είναι ίδιος για όλες τις γυναίκες. Αυξάνεται γενικά όσο αυξάνεται ο αριθμός των CGG repeats.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ανάλυση των λεγόμενων AGG interruptions μπορεί να βοηθήσει στην ακριβέστερη εκτίμηση της πιθανότητας επέκτασης.

Μπορεί η προμετάλλαξη να επηρεάζει και την ίδια τη γυναίκα;

Ναι, σε ορισμένες γυναίκες η προμετάλλαξη FMR1 σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα Fragile X–associated Primary Ovarian Insufficiency (FXPOI).

Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί ως μειωμένη λειτουργία των ωοθηκών ή πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια.

Η προμετάλλαξη σχετίζεται επίσης με ορισμένες άλλες Fragile-X-associated καταστάσεις, οι οποίες όμως δεν εμφανίζονται σε όλους τους φορείς.

Τι γίνεται εάν η γυναίκα είναι φορέας προμετάλλαξης;

Το επόμενο βήμα είναι γενετική συμβουλευτική.

Ο γενετιστής αξιολογεί:

Μπορούμε να γνωρίζουμε εάν το έμβρυο έχει Fragile X;

Ναι. Όταν η μητέρα είναι γνωστή φορέας προμετάλλαξης ή πλήρους μετάλλαξης, μπορεί να πραγματοποιηθεί διαγνωστικός γενετικός έλεγχος του εμβρύου.

Ελέγχει το NIPT για Fragile X;

Το συνηθισμένο NIPT όχι.

Το NIPT που χρησιμοποιείται συνήθως στην εγκυμοσύνη εξετάζει κυρίως τον κίνδυνο για συγκεκριμένες χρωμοσωμικές ανωμαλίες, όπως οι τρισωμίες 21, 18 και 13.

Τι επιλογές υπάρχουν πριν από την εγκυμοσύνη;

Εάν μία γυναίκα γνωρίζει πριν από τη σύλληψη ότι είναι φορέας προμετάλλαξης ή πλήρους μετάλλαξης, υπάρχει περισσότερος χρόνος για να συζητηθούν οι διαθέσιμες αναπαραγωγικές επιλογές.

Screening και διάγνωση δεν είναι το ίδιο

Τι πρέπει να θυμάστε;