Κύστεις Ωοθηκών
Οι κύστεις των ωοθηκών είναι πολύ συχνές και στη μεγάλη πλειονότητά τους είναι καλοήθεις. Πολλές εμφανίζονται ως φυσιολογικό μέρος του εμμηνορρυσιακού κύκλου και εξαφανίζονται χωρίς θεραπεία. Η σωστή αξιολόγηση βασίζεται κυρίως στην ηλικία της γυναίκας, στα συμπτώματα, στο μέγεθος και — κυρίως — στα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά της κύστης.
Τι είναι μια κύστη ωοθήκης;
Η κύστη ωοθήκης είναι ένας σχηματισμός που αναπτύσσεται μέσα ή πάνω στην ωοθήκη και συνήθως περιέχει υγρό.
Οι κύστεις είναι ιδιαίτερα συχνές στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας και πολλές σχετίζονται με τη φυσιολογική λειτουργία της ωοθήκης.
Οι περισσότερες κύστεις των ωοθηκών είναι καλοήθεις και πολλές υποχωρούν αυτόματα χωρίς καμία θεραπεία.
Τι είναι οι λειτουργικές κύστεις;
Κατά τη διάρκεια ενός φυσιολογικού εμμηνορρυσιακού κύκλου, στην ωοθήκη αναπτύσσεται ένα ωοθυλάκιο που περιέχει το ωάριο.
Μερικές φορές το ωοθυλάκιο συνεχίζει να μεγαλώνει ή μετά την ωορρηξία δημιουργείται ένας κυστικός σχηματισμός στο ωχρό σωμάτιο.
Ωοθυλακική κύστη
Δημιουργείται όταν ένα ωοθυλάκιο δεν ακολουθήσει τη συνήθη εξέλιξή του και συνεχίσει να αυξάνεται σε μέγεθος.
Κύστη ωχρού σωματίου
Μπορεί να εμφανιστεί μετά την ωορρηξία και μερικές φορές να περιέχει αίμα.
Στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρούν μόνες τους μέσα σε μερικούς εμμηνορρυσιακούς κύκλους.
Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι κύστεων;
Ναι. Δεν είναι όλες οι κύστεις ίδιες και η διάκριση γίνεται κυρίως με βάση την υπερηχογραφική τους εικόνα.
Απλή κύστη
Έχει λεπτό τοίχωμα και περιέχει καθαρό υγρό. Η χαρακτηριστική απλή κύστη είναι συνήθως καλοήθης.
Αιμορραγική κύστη
Δημιουργείται όταν υπάρξει αιμορραγία μέσα σε μία λειτουργική κύστη, συχνά στο ωχρό σωμάτιο.
Ενδομητρίωμα
Σχετίζεται με ενδομητρίωση και περιέχει χαρακτηριστικό παλαιό αιμορραγικό υλικό.
Δερμοειδής κύστη
Το ώριμο κυστικό τεράτωμα είναι συνήθως καλοήθης όγκος που μπορεί να περιέχει διαφορετικούς τύπους ιστών.
Κυσταδένωμα
Καλοήθης επιθηλιακός όγκος της ωοθήκης που μπορεί να γίνει αρκετά μεγάλος.
Σύνθετη κύστη
Περιγράφει έναν σχηματισμό που δεν αποτελείται αποκλειστικά από απλό υγρό και χρειάζεται λεπτομερέστερη αξιολόγηση.
Τι συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;
Πολλές κύστεις δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα και ανακαλύπτονται τυχαία κατά τη διάρκεια ενός υπερηχογραφήματος.
Όταν υπάρχουν συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:
Πυελικό πόνο
Μπορεί να υπάρχει πόνος ή αίσθημα βάρους χαμηλά στην κοιλιά, συχνά περισσότερο από τη μία πλευρά.
Πόνο στην επαφή
Ορισμένες κύστεις μπορεί να προκαλούν βαθύ πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή.
Φούσκωμα
Μεγαλύτερες κύστεις μπορεί να προκαλέσουν αίσθημα πίεσης ή κοιλιακής διάτασης.
Διαταραχές περιόδου
Ορισμένες λειτουργικές ή ορμονικά ενεργές κύστεις μπορεί να σχετίζονται με μεταβολές του κύκλου.
Πίεση στην κύστη
Μεγάλοι σχηματισμοί μπορεί να προκαλέσουν συχνουρία ή αίσθημα πίεσης στην πύελο.
Καθόλου συμπτώματα
Αυτό είναι πολύ συχνό, ιδιαίτερα στις μικρές καλοήθεις κύστεις.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η βασική εξέταση είναι το διακολπικό υπερηχογράφημα.
Το υπερηχογράφημα δεν αξιολογεί μόνο το μέγεθος της κύστης. Πολύ σημαντικότερη είναι η μορφολογία της.
Μέγεθος
Μετράται η κύστη σε διαφορετικές διαστάσεις και καταγράφεται η σχέση της με την ωοθήκη.
Περιεχόμενο
Αξιολογείται εάν περιέχει καθαρό υγρό, αίμα ή πιο σύνθετο υλικό.
Διαφραγμάτια
Ελέγχεται εάν υπάρχουν εσωτερικά διαφράγματα και ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους.
Συμπαγή στοιχεία
Η παρουσία συμπαγών περιοχών ή θηλωδών προσεκβολών χρειάζεται ιδιαίτερη αξιολόγηση.
Αγγείωση
Με Doppler μπορεί να αξιολογηθεί η αγγείωση συγκεκριμένων περιοχών του μορφώματος.
Υπόλοιπη πύελος
Αξιολογούνται και η άλλη ωοθήκη, η μήτρα και τυχόν παρουσία ελεύθερου υγρού.
Τι σημαίνει «απλή κύστη»;
Μία τυπική απλή κύστη έχει λεπτό και ομαλό τοίχωμα, δεν περιέχει συμπαγή στοιχεία και στο υπερηχογράφημα εμφανίζεται γεμάτη με καθαρό υγρό.
Στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, πολλές απλές κύστεις είναι λειτουργικές και εξαφανίζονται αυτόματα.
Τι σημαίνει «σύνθετη κύστη»;
Ο όρος σημαίνει ότι ο σχηματισμός δεν έχει την απλή εικόνα μιας κύστης γεμάτης μόνο με καθαρό υγρό.
Μπορεί να υπάρχουν εσωτερικές ηχογενείς περιοχές, διαφραγμάτια, αίμα ή συμπαγή στοιχεία.
Για παράδειγμα, μία αιμορραγική κύστη, ένα ενδομητρίωμα ή μία δερμοειδής κύστη μπορεί να έχουν σύνθετη υπερηχογραφική εικόνα και να είναι καλοήθη.
Τι είναι η αιμορραγική κύστη;
Μία λειτουργική κύστη μπορεί να αιμορραγήσει στο εσωτερικό της, δημιουργώντας χαρακτηριστική υπερηχογραφική εικόνα.
Οι περισσότερες αιμορραγικές κύστεις σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας υποχωρούν αυτόματα.
Μερικές φορές όμως μπορεί να προκαλέσουν αιφνίδιο πόνο, ιδιαίτερα εάν υπάρξει ρήξη και αιμορραγία μέσα στην κοιλιά.
Τι είναι το ενδομητρίωμα;
Το ενδομητρίωμα είναι κύστη της ωοθήκης που σχετίζεται με ενδομητρίωση.
Μπορεί να περιέχει παλαιό αιμορραγικό υλικό και να έχει χαρακτηριστική εικόνα στο υπερηχογράφημα.
Πόνος περιόδου
Μπορεί να συνυπάρχει έντονη δυσμηνόρροια.
Πυελικός πόνος
Ορισμένες γυναίκες παρουσιάζουν χρόνιο ή κυκλικό πυελικό πόνο.
Υπογονιμότητα
Η ενδομητρίωση μπορεί να σχετίζεται με δυσκολία σύλληψης.
Τι είναι η δερμοειδής κύστη;
Η δερμοειδής κύστη ή ώριμο κυστικό τεράτωμα είναι ένας συνήθως καλοήθης όγκος των γεννητικών κυττάρων της ωοθήκης.
Μπορεί να περιέχει λίπος, τρίχες, οστίτη ή άλλους ώριμους ιστούς και για αυτό έχει χαρακτηριστική υπερηχογραφική εμφάνιση.
Δεν εξαφανίζεται όπως μία λειτουργική κύστη και η αντιμετώπιση εξαρτάται από το μέγεθος, τα συμπτώματα, την ηλικία και την υπερηχογραφική εικόνα.
Πότε μία κύστη δημιουργεί μεγαλύτερη ανησυχία;
Ορισμένα χαρακτηριστικά μπορεί να οδηγήσουν σε πιο λεπτομερή διερεύνηση.
Συμπαγή στοιχεία
Η παρουσία πραγματικού συμπαγούς ιστού μέσα σε έναν ωοθηκικό σχηματισμό χρειάζεται αξιολόγηση.
Θηλώδεις προσεκβολές
Ο αριθμός, η μορφολογία και η αγγείωσή τους αποτελούν σημαντικά υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά.
Ακανόνιστη μορφολογία
Ακανόνιστα τοιχώματα ή συμπαγείς περιοχές μπορεί να αυξήσουν την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση.
Ασκίτης
Η παρουσία σημαντικού ελεύθερου υγρού μαζί με ύποπτο ωοθηκικό μόρφωμα χρειάζεται ιδιαίτερη αξιολόγηση.
Μετεμμηνοπαυσιακή ηλικία
Η ίδια υπερηχογραφική εικόνα μπορεί να αξιολογείται διαφορετικά μετά την εμμηνόπαυση.
Η εκτίμηση βασίζεται στον συνδυασμό ηλικίας, συμπτωμάτων, υπερηχογραφικής μορφολογίας και, όταν χρειάζεται, πρόσθετων εξετάσεων.
Πώς αξιολογείται ο κίνδυνος;
Στη σύγχρονη γυναικολογική υπερηχογραφία χρησιμοποιούνται τυποποιημένα χαρακτηριστικά και συστήματα αξιολόγησης των ωοθηκικών μορφωμάτων.
Η μορφολογία, τα συμπαγή στοιχεία, οι θηλώδεις προσεκβολές, η αγγείωση και άλλα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση της πιθανότητας καλοήθειας ή κακοήθειας.
Χρειάζεται εξέταση CA-125;
Όχι σε κάθε κύστη.
Το CA-125 είναι ένας βιοδείκτης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ως μέρος της συνολικής αξιολόγησης ενός ωοθηκικού μορφώματος.
Δεν αποτελεί από μόνο του εξέταση διάγνωσης καρκίνου.
Μπορεί να αυξηθεί σε καρκίνο
Ορισμένοι καρκίνοι των ωοθηκών μπορεί να προκαλούν αυξημένη τιμή.
Μπορεί να αυξηθεί σε καλοήθεις καταστάσεις
Ενδομητρίωση, περίοδος, ινομυώματα και άλλες καλοήθεις καταστάσεις μπορούν επίσης να επηρεάσουν την τιμή.
Φυσιολογική τιμή δεν αποκλείει κακοήθεια
Για αυτό το αποτέλεσμα πρέπει πάντα να ερμηνεύεται μαζί με την κλινική και υπερηχογραφική εικόνα.
Χρειάζονται όλες οι κύστεις θεραπεία;
Όχι.
Πολλές κύστεις χρειάζονται μόνο παρακολούθηση ή ακόμη και καθόλου περαιτέρω έλεγχο, ανάλογα με την ηλικία και τα χαρακτηριστικά τους.
Παρακολούθηση
Μπορεί να προταθεί επαναληπτικό υπερηχογράφημα για να επιβεβαιωθεί ότι η κύστη υποχωρεί ή παραμένει σταθερή.
Χωρίς παρέμβαση
Ορισμένες χαρακτηριστικά καλοήθεις κύστεις δεν χρειάζονται χειρουργική θεραπεία.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα, επιπλοκές, μεγάλο μέγεθος ή ύποπτα χαρακτηριστικά.
Το αντισυλληπτικό χάπι εξαφανίζει μια υπάρχουσα λειτουργική κύστη;
Τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά καταστέλλουν την ωορρηξία και μπορούν να μειώσουν την εμφάνιση νέων λειτουργικών κύστεων όσο χρησιμοποιούνται.
Δεν έχει όμως αποδειχθεί ότι επιταχύνουν σημαντικά την εξαφάνιση μιας ήδη υπάρχουσας απλής λειτουργικής κύστης.
Πότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργείο;
Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στο μέγεθος.
Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να εξεταστεί όταν:
Υπάρχουν συμπτώματα
Επίμονος ή σημαντικός πόνος μπορεί να αποτελεί λόγο θεραπείας.
Η κύστη επιμένει
Ένας σχηματισμός που δεν υποχωρεί όπως αναμένεται χρειάζεται επανεκτίμηση.
Αυξάνεται σε μέγεθος
Η μεταβολή της κύστης με τον χρόνο λαμβάνεται υπόψη στον θεραπευτικό σχεδιασμό.
Υπάρχει κίνδυνος επιπλοκής
Το μέγεθος και η κινητικότητα μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο συστροφής.
Υπάρχουν ύποπτα χαρακτηριστικά
Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται κατάλληλος χειρουργικός σχεδιασμός και, όταν ενδείκνυται, γυναικολογική ογκολογική αξιολόγηση.
Πώς γίνεται η επέμβαση;
Όταν μία κύστη χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση και η εικόνα είναι κατάλληλη, η επέμβαση μπορεί συχνά να πραγματοποιηθεί λαπαροσκοπικά.
Η λαπαροσκόπηση πραγματοποιείται μέσα από μικρές τομές στην κοιλιά με τη βοήθεια κάμερας και ειδικών χειρουργικών εργαλείων.
Τι είναι η κυστεκτομή ωοθήκης;
Η κυστεκτομή είναι η αφαίρεση της κύστης με διατήρηση της υπόλοιπης ωοθήκης.
Είναι διαφορετική από την ωοθηκεκτομή, κατά την οποία αφαιρείται ολόκληρη η ωοθήκη.
Κυστεκτομή
Αφαιρείται η κύστη και διατηρείται όσο το δυνατόν περισσότερο φυσιολογικός ωοθηκικός ιστός.
Ωοθηκεκτομή
Αφαιρείται ολόκληρη η ωοθήκη όταν αυτό είναι απαραίτητο για συγκεκριμένους κλινικούς λόγους.
Τι είναι η συστροφή της ωοθήκης;
Μία ωοθήκη που περιέχει κύστη ή άλλο μόρφωμα μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να περιστραφεί γύρω από τον μίσχο της.
Αυτό μπορεί να περιορίσει την αιμάτωσή της και αποτελεί επείγουσα κατάσταση.
Τι συμβαίνει αν σπάσει μία κύστη;
Η ρήξη μιας κύστης μπορεί να προκαλέσει αιφνίδιο πυελικό πόνο.
Πολλές μικρές ρήξεις αντιμετωπίζονται συντηρητικά, αλλά εάν υπάρχει σημαντική ενδοκοιλιακή αιμορραγία μπορεί να χρειαστεί νοσοκομειακή παρακολούθηση ή χειρουργική αντιμετώπιση.
Ήπια ρήξη
Μπορεί να προκαλέσει πόνο που σταδιακά υποχωρεί με συντηρητική αντιμετώπιση.
Αιμορραγία
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξει σημαντική απώλεια αίματος μέσα στην κοιλιά.
Τι σημαίνει μία κύστη μετά την εμμηνόπαυση;
Μετά την εμμηνόπαυση οι λειτουργικές κύστεις δεν αναμένονται με τον ίδιο τρόπο όπως στις γυναίκες που εξακολουθούν να έχουν ωορρηξία.
Ωστόσο, μία κύστη μετά την εμμηνόπαυση δεν σημαίνει αυτομάτως καρκίνο.
Η αξιολόγηση βασίζεται στο μέγεθος, στη μορφολογία, στα συμπτώματα και, όταν ενδείκνυται, σε εξετάσεις όπως το CA-125.
Η σωστή διαχείριση καθορίζεται από το σύνολο των ευρημάτων και όχι μόνο από την ηλικία.
Μπορεί μία κύστη να επηρεάσει τη γονιμότητα;
Οι περισσότερες απλές λειτουργικές κύστεις δεν προκαλούν υπογονιμότητα.
Η επίδραση στη γονιμότητα εξαρτάται περισσότερο από την αιτία της κύστης και από την απαιτούμενη θεραπεία.
Λειτουργικές κύστεις
Συνήθως δεν έχουν μακροχρόνια επίδραση στη γονιμότητα.
Ενδομητρίωση
Τα ενδομητριώματα μπορεί να σχετίζονται με μειωμένη γονιμότητα και χρειάζονται εξατομικευμένη αντιμετώπιση.
Χειρουργείο ωοθήκης
Κάθε επέμβαση πρέπει να σχεδιάζεται προσεκτικά ώστε να προστατεύεται όσο είναι δυνατόν το ωοθηκικό απόθεμα.
Τι γίνεται αν βρεθεί κύστη στην εγκυμοσύνη;
Οι κύστεις των ωοθηκών μπορεί να ανακαλυφθούν τυχαία κατά το υπερηχογράφημα της εγκυμοσύνης.
Πολλές είναι καλοήθεις και μπορούν απλώς να παρακολουθηθούν.
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το μέγεθος, τη μορφολογία, τα συμπτώματα και την ηλικία κύησης.
Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση;
Ξαφνικός έντονος πόνος
Μπορεί να σχετίζεται με συστροφή, ρήξη ή αιμορραγία μιας κύστης.
Πόνος με ναυτία ή έμετο
Ο συνδυασμός μπορεί να εμφανιστεί σε συστροφή της ωοθήκης.
Ζάλη ή λιποθυμική τάση
Μπορεί να αποτελεί ένδειξη σημαντικής εσωτερικής αιμορραγίας.
Έντονος πόνος που επιδεινώνεται
Χρειάζεται άμεση κλινική αξιολόγηση και όχι απλή αναμονή στο σπίτι.
Οι κύστεις των ωοθηκών είναι πολύ συχνές και οι περισσότερες είναι καλοήθεις. Στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας πολλές είναι λειτουργικές και εξαφανίζονται χωρίς θεραπεία. Η αξιολόγηση γίνεται κυρίως με διακολπικό υπερηχογράφημα και βασίζεται όχι μόνο στο μέγεθος αλλά κυρίως στη μορφολογία της κύστης. Απλές κύστεις, αιμορραγικές κύστεις, ενδομητριώματα και δερμοειδείς κύστεις έχουν διαφορετική συμπεριφορά και χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση. Χειρουργείο απαιτείται μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ενώ ο ξαφνικός έντονος πόνος χρειάζεται άμεση αξιολόγηση για πιθανή συστροφή, ρήξη ή αιμορραγία.