Υποτροπιάζουσες Κολπικές Λοιμώξεις
Οι υποτροπιάζουσες κολπικές λοιμώξεις είναι ένα συχνό και ενοχλητικό πρόβλημα, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα επανέρχονται λίγο μετά τη θεραπεία ή όταν η γυναίκα λαμβάνει επανειλημμένα αντιμυκητιασικά ή αντιβιοτικά χωρίς σταθερή βελτίωση. Το σημαντικό είναι να επιβεβαιώνεται κάθε φορά η πραγματική αιτία, γιατί μυκητίαση, βακτηριακή κολπίτιδα, τριχομονάδες, δερματοπάθειες και άλλες καταστάσεις μπορεί να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα αλλά χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση.
Τι σημαίνει «υποτροπιάζουσες κολπικές λοιμώξεις»;
Ο όρος χρησιμοποιείται όταν μία γυναίκα εμφανίζει επανειλημμένα επεισόδια κολπικών συμπτωμάτων, όπως κνησμό, κάψιμο, εκκρίσεις ή δυσάρεστη οσμή, σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα.
Το σημαντικό όμως είναι ότι δεν πρόκειται πάντα για την ίδια λοίμωξη και μερικές φορές δεν πρόκειται καν για λοίμωξη.
Πριν επαναληφθεί θεραπεία, χρειάζεται να επιβεβαιωθεί η διάγνωση.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες;
Υποτροπιάζουσα Candida
Ορισμένες γυναίκες παρουσιάζουν επανειλημμένα επεισόδια αιδοιοκολπικής καντιντίασης.
Υποτροπιάζουσα BV
Η βακτηριακή κολπίτιδα έχει σχετικά υψηλή πιθανότητα υποτροπής ακόμη και μετά από σωστή θεραπεία.
Τριχομονάδες
Μπορεί να επανεμφανιστούν όταν δεν έχει αντιμετωπιστεί σωστά ο σύντροφος ή υπάρχει επαναμόλυνση.
Λανθασμένη αρχική διάγνωση
Κνησμός, κάψιμο και εκκρίσεις μπορεί να οφείλονται σε άλλη πάθηση και όχι σε λοίμωξη.
Μικτές λοιμώξεις
Περισσότερες από μία διαταραχές μπορεί να συνυπάρχουν και να προκαλούν σύνθετη εικόνα.
Δερματοπάθειες αιδοίου
Δερματίτιδα, σκληρυντικός λειχήνας και άλλες παθήσεις μπορεί να μιμούνται κολπίτιδα.
Τι είναι η υποτροπιάζουσα μυκητίαση;
Η υποτροπιάζουσα αιδοιοκολπική καντιντίαση αφορά επαναλαμβανόμενα, επιβεβαιωμένα επεισόδια Candida μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι σημαντικό να επιβεβαιωθεί ότι τα συμπτώματα οφείλονται πραγματικά σε Candida και, όταν χρειάζεται, να προσδιοριστεί το είδος του μύκητα.
Γιατί η βακτηριακή κολπίτιδα υποτροπιάζει;
Η BV οφείλεται σε διαταραχή του κολπικού μικροβιώματος και όχι απλώς στην παρουσία ενός μεμονωμένου μικροβίου.
Μετά τη θεραπεία, η φυσιολογική χλωρίδα μπορεί να μην αποκατασταθεί πλήρως και έτσι η κατάσταση μπορεί να επανεμφανιστεί.
Μείωση λακτοβακίλλων
Η φυσιολογική προστατευτική χλωρίδα μπορεί να παραμένει μειωμένη.
Biofilm
Ορισμένα βακτήρια μπορούν να οργανώνονται σε βιοϋμένιο και να συμβάλλουν στην επιμονή της δυσβίωσης.
Σεξουαλικοί παράγοντες
Η σεξουαλική δραστηριότητα μπορεί να επηρεάζει τη σύνθεση του κολπικού μικροβιώματος.
Γιατί μπορεί να επανέρχεται η Candida;
Συχνή χρήση αντιβιοτικών
Τα αντιβιοτικά μπορεί να μεταβάλουν τη φυσιολογική χλωρίδα και να ευνοούν την Candida.
Διαβήτης
Ιδιαίτερα όταν δεν είναι καλά ρυθμισμένος, μπορεί να αυξάνει την πιθανότητα υποτροπών.
Ορμονικοί παράγοντες
Οι ορμονικές μεταβολές μπορούν να επηρεάζουν το κολπικό περιβάλλον.
Non-albicans Candida
Ορισμένα είδη Candida μπορεί να ανταποκρίνονται λιγότερο στις συνηθισμένες θεραπείες.
Χωρίς προφανή αιτία
Σε αρκετές γυναίκες δεν εντοπίζεται συγκεκριμένος προδιαθεσικός παράγοντας.
Μπορεί τελικά να μην υπάρχει λοίμωξη;
Ναι, και αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Επίμονος κνησμός, κάψιμο ή πόνος μπορεί να προκαλείται από μη λοιμώδεις καταστάσεις.
Αιδοιοδυνία
Μπορεί να προκαλεί χρόνιο κάψιμο ή πόνο χωρίς λοίμωξη.
Σκληρυντικός λειχήνας
Χρόνια φλεγμονώδης δερματοπάθεια που συχνά προκαλεί έντονο κνησμό.
Δερματίτιδα επαφής
Μπορεί να προκαλείται από σαπούνια, αρωματικά προϊόντα ή τοπικές θεραπείες.
Ουρογεννητικό σύνδρομο εμμηνόπαυσης
Ξηρότητα, κάψιμο και ερεθισμός μπορεί να οφείλονται σε χαμηλά οιστρογόνα.
Πώς γίνεται σωστή διερεύνηση;
Σε επαναλαμβανόμενα επεισόδια η διερεύνηση πρέπει να είναι πιο οργανωμένη.
Αναλυτικό ιστορικό
Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα, τι τα προκαλεί και ποιες θεραπείες έχουν προηγηθεί.
Γυναικολογική εξέταση
Εξετάζονται αιδοίο, κόλπος και τράχηλος για να εντοπιστεί η πραγματική πηγή των συμπτωμάτων.
Κολπικό pH
Μπορεί να βοηθήσει στη διάκριση μεταξύ Candida, BV και άλλων καταστάσεων.
Μικροσκόπηση
Όταν είναι διαθέσιμη, μπορεί να δώσει πολύ χρήσιμες άμεσες πληροφορίες.
Καλλιέργεια
Ιδιαίτερα χρήσιμη σε υποτροπιάζουσα ή ανθεκτική Candida.
Μοριακές εξετάσεις
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για συγκεκριμένες λοιμώξεις ή ΣΜΝ.
Πότε χρειάζεται καλλιέργεια;
Η καλλιέργεια δεν είναι απαραίτητη σε κάθε απλό επεισόδιο.
Είναι όμως ιδιαίτερα χρήσιμη όταν:
Υπάρχουν συχνές υποτροπές
Χρειάζεται να επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται πραγματικά για Candida.
Η θεραπεία αποτυγχάνει
Μπορεί να υπάρχει διαφορετικό είδος Candida ή διαφορετική διάγνωση.
Η εικόνα είναι άτυπη
Η εργαστηριακή επιβεβαίωση βοηθά να αποφευχθεί λάθος θεραπεία.
Μπορεί να υπάρχουν δύο λοιμώξεις ταυτόχρονα;
Ναι.
Μπορεί να συνυπάρχουν Candida και βακτηριακή κολπίτιδα ή διαφορετικές λοιμώξεις μαζί.
Χρειάζεται να θεραπεύεται ο σύντροφος;
Εξαρτάται από την αιτία.
Candida
Ο ασυμπτωματικός σύντροφος συνήθως δεν χρειάζεται θεραπεία.
BV
Η διαχείριση του συντρόφου εξατομικεύεται ιδιαίτερα σε υποτροπιάζουσες περιπτώσεις.
Τριχομονάδες
Η θεραπεία των σεξουαλικών συντρόφων είναι απαραίτητη για να αποφευχθεί επαναμόλυνση.
Μπορεί η σεξουαλική επαφή να προκαλεί υποτροπές;
Η σεξουαλική δραστηριότητα μπορεί να επηρεάζει το κολπικό pH και το μικροβίωμα, ιδιαίτερα στη BV.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε υποτροπή είναι ΣΜΝ ή ότι ο σύντροφος «μεταδίδει ξανά» απαραίτητα την ίδια κατάσταση.
Μπορούν τα αντιβιοτικά να επιδεινώνουν το πρόβλημα;
Ναι.
Η συχνή ή άσκοπη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να μεταβάλλει το κολπικό μικροβίωμα και να ευνοήσει υποτροπιάζουσα Candida σε ορισμένες γυναίκες.
Μπορεί η συνεχής χρήση αντιμυκητιασικών να δημιουργήσει πρόβλημα;
Η επαναλαμβανόμενη εμπειρική χρήση μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση μιας διαφορετικής πάθησης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να υπάρχει διαφορετικό είδος Candida που απαιτεί άλλη θεραπευτική προσέγγιση.
Πώς αντιμετωπίζεται η υποτροπιάζουσα Candida;
Όταν η διάγνωση έχει επιβεβαιωθεί, μπορεί να χρειάζεται διαφορετική στρατηγική από τη θεραπεία ενός απλού επεισοδίου.
Αρχική θεραπεία
Μπορεί να χρειάζεται πιο παρατεταμένο σχήμα για να επιτευχθεί πλήρης έλεγχος του επεισοδίου.
Θεραπεία συντήρησης
Σε επιλεγμένες γυναίκες μπορεί να χρησιμοποιηθεί μακροχρόνια κατασταλτική αντιμυκητιασική θεραπεία.
Ταυτοποίηση Candida
Μπορεί να είναι σημαντική όταν υπάρχει υποψία non-albicans είδους.
Πώς αντιμετωπίζεται η υποτροπιάζουσα BV;
Σε επαναλαμβανόμενη BV μπορεί να χρειάζεται διαφορετική ή μακροχρόνια στρατηγική.
Επανεπιβεβαίωση διάγνωσης
Αποκλείονται Candida, τριχομονάδες και άλλες αιτίες.
Επαναθεραπεία
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί το ίδιο ή διαφορετικό κατάλληλο αντιμικροβιακό σχήμα.
Κατασταλτική θεραπεία
Σε γυναίκες με συχνές υποτροπές μπορεί να χρησιμοποιηθούν μακροχρόνια σχήματα.
Έχουν θέση τα προβιοτικά;
Το κολπικό μικροβίωμα και οι λακτοβάκιλλοι έχουν σημαντικό ρόλο στη φυσιολογική άμυνα.
Ωστόσο, τα προβιοτικά προϊόντα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους και τα δεδομένα για πρόληψη των υποτροπών δεν είναι ίδια για όλα τα σκευάσματα.
Τι γίνεται με το βορικό οξύ;
Το ενδοκολπικό βορικό οξύ μπορεί να έχει θέση σε συγκεκριμένες, επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε ορισμένες ανθεκτικές ή non-albicans μυκητιάσεις.
Δεν είναι κατάλληλο για κάθε γυναίκα και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αυθαίρετα.
Βοηθούν οι «σπιτικές θεραπείες»;
Δεν συνιστάται η εισαγωγή γιαουρτιού, ξυδιού, σόδας, αιθέριων ελαίων ή άλλων προϊόντων μέσα στον κόλπο.
Μπορούν να προκαλέσουν επιπλέον ερεθισμό και να διαταράξουν περισσότερο το φυσιολογικό μικροβίωμα.
Οι κολπικές πλύσεις βοηθούν στην πρόληψη;
Όχι.
Οι κολπικές πλύσεις μπορούν να μεταβάλουν το pH και να μειώσουν τους προστατευτικούς λακτοβάκιλλους.
Τι βοηθά στην καθημερινή φροντίδα;
Ήπιος καθαρισμός
Μόνο εξωτερικά και χωρίς υπερβολικό πλύσιμο.
Αποφυγή αρωματικών προϊόντων
Αρωματισμένα σαπούνια, sprays και μωρομάντηλα μπορεί να προκαλούν ερεθισμό.
Αποφυγή άσκοπων αντισηπτικών
Δεν αποτρέπουν τις υποτροπές και μπορεί να διαταράσσουν το μικροβίωμα.
Μείωση τριβής
Άνετα ρούχα μπορεί να βοηθούν όταν υπάρχει έντονος ερεθισμός.
Χρειάζεται έλεγχος για διαβήτη;
Όχι σε κάθε γυναίκα με μία απλή κολπίτιδα.
Σε συχνές ή δύσκολες υποτροπές Candida, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν άλλοι παράγοντες κινδύνου ή συμπτώματα, μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση του μεταβολισμού της γλυκόζης.
Σημαίνουν οι υποτροπές ότι έχω αδύναμο ανοσοποιητικό;
Συνήθως όχι.
Πολλές γυναίκες με υποτροπιάζουσα BV ή Candida είναι απολύτως υγιείς και δεν έχουν ανοσολογικό πρόβλημα.
Πιο ειδικός έλεγχος χρειάζεται μόνο όταν υπάρχουν άλλα στοιχεία από το ιστορικό.
Τι γίνεται στην εγκυμοσύνη;
Οι ορμονικές μεταβολές της εγκυμοσύνης μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα ορισμένων κολπικών διαταραχών.
Η θεραπεία πρέπει να προσαρμόζεται στην εγκυμοσύνη και δεν είναι όλα τα φάρμακα κατάλληλα για χρήση κατά την κύηση.
Τι γίνεται μετά την εμμηνόπαυση;
Μετά την εμμηνόπαυση η μείωση των οιστρογόνων αλλάζει το κολπικό pH και τη χλωρίδα.
Επίμονο κάψιμο, ξηρότητα ή ερεθισμός μπορεί να οφείλονται στο ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης και όχι σε επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις.
Πότε χρειάζεται γυναικολογική αξιολόγηση;
Συχνές υποτροπές
Ιδιαίτερα όταν τα επεισόδια εμφανίζονται ξανά λίγο μετά τη θεραπεία.
Αποτυχία θεραπείας
Χρειάζεται να ελεγχθεί αν η διάγνωση και το φάρμακο είναι σωστά.
Αρνητικές καλλιέργειες
Επίμονα συμπτώματα με αρνητικό μικροβιολογικό έλεγχο χρειάζονται διερεύνηση μη λοιμωδών αιτιών.
Πυελικός πόνος ή πυρετός
Δεν είναι τυπικά συμπτώματα απλής κολπίτιδας και χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.
Αιμορραγία
Αίμα μετά την επαφή ή μεταξύ περιόδων χρειάζεται ξεχωριστή αξιολόγηση.
Εγκυμοσύνη
Η θεραπεία πρέπει να είναι ασφαλής και κατάλληλη για την κύηση.
Ποια είναι η σωστή πρακτική προσέγγιση;
1. Επιβεβαίωση της αιτίας
Δεν θεωρούμε αυτόματα ότι κάθε επεισόδιο είναι μυκητίαση.
2. Στοχευμένη θεραπεία
Η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με Candida, BV, τριχομονάδες ή άλλη διάγνωση.
3. Αναζήτηση προδιαθεσικών παραγόντων
Αντιβιοτικά, διαβήτης, ορμονικές μεταβολές και άλλοι παράγοντες αξιολογούνται όταν χρειάζεται.
4. Πρόληψη υποτροπών
Σε τεκμηριωμένες υποτροπιάζουσες λοιμώξεις μπορεί να χρειάζεται θεραπεία συντήρησης.
Οι υποτροπιάζουσες κολπικές λοιμώξεις χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση από ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Το πρώτο βήμα είναι να επιβεβαιωθεί αν πρόκειται πραγματικά για Candida, βακτηριακή κολπίτιδα, τριχομονάδες ή άλλη κατάσταση. Σε επιβεβαιωμένη υποτροπιάζουσα Candida ή BV μπορεί να χρειάζονται μεγαλύτερης διάρκειας ή κατασταλτικά θεραπευτικά σχήματα. Αντίθετα, όταν οι καλλιέργειες είναι αρνητικές ή οι θεραπείες αποτυγχάνουν επανειλημμένα, πρέπει να εξετάζονται μη λοιμώδεις αιτίες όπως δερματοπάθειες, αιδοιοδυνία ή ορμονική ατροφία. Η επαναλαμβανόμενη εμπειρική θεραπεία χωρίς διάγνωση συχνά παρατείνει αντί να λύνει το πρόβλημα.