POP-Q – Αξιολόγηση της Πρόπτωσης Πυελικών Οργάνων
Το POP-Q (Pelvic Organ Prolapse Quantification System) είναι ένα διεθνώς καθιερωμένο σύστημα που χρησιμοποιείται για την αντικειμενική καταγραφή και ταξινόμηση της πρόπτωσης των πυελικών οργάνων. Με συγκεκριμένες μετρήσεις σε εκατοστά επιτρέπει στον ιατρό να περιγράψει με ακρίβεια τον βαθμό πρόπτωσης της ουροδόχου κύστης, της μήτρας ή της κορυφής του κόλπου και του οπίσθιου κολπικού τοιχώματος.
Τι είναι το POP-Q;
Το POP-Q προέρχεται από τις λέξεις Pelvic Organ Prolapse Quantification System.
Πρόκειται για ένα τυποποιημένο σύστημα μέτρησης της πρόπτωσης των πυελικών οργάνων.
Αντί η πρόπτωση να περιγράφεται απλώς ως «μικρή», «μέτρια» ή «μεγάλη», καταγράφεται η ακριβής θέση συγκεκριμένων ανατομικών σημείων του κόλπου σε εκατοστά.
Είναι ένας τυποποιημένος τρόπος καταγραφής των ευρημάτων της γυναικολογικής εξέτασης όταν αξιολογείται μία πρόπτωση.
Γιατί χρησιμοποιείται;
Ακριβής καταγραφή
Περιγράφει αντικειμενικά πόσο χαμηλά βρίσκεται κάθε τμήμα του κόλπου ή της μήτρας.
Παρακολούθηση
Επιτρέπει τη σύγκριση των μετρήσεων σε διαφορετικές επισκέψεις.
Σχεδιασμός θεραπείας
Βοηθά στην ολοκληρωμένη αξιολόγηση πριν αποφασιστεί συντηρητική ή χειρουργική αντιμετώπιση.
Κοινή ιατρική γλώσσα
Επιτρέπει σε διαφορετικούς ιατρούς να περιγράφουν την πρόπτωση με τον ίδιο τυποποιημένο τρόπο.
Πώς γίνονται οι μετρήσεις;
Το βασικό σημείο αναφοράς του POP-Q είναι το επίπεδο του υμενικού δακτυλίου (hymen).
Η θέση κάθε ανατομικού σημείου καταγράφεται σε εκατοστά σε σχέση με αυτό το επίπεδο.
Αρνητική τιμή −
Το σημείο βρίσκεται μέσα στον κόλπο, πάνω από το επίπεδο του υμενικού δακτυλίου.
Τιμή 0
Το σημείο βρίσκεται ακριβώς στο επίπεδο του υμενικού δακτυλίου.
Θετική τιμή +
Το σημείο προβάλλει πέρα από το επίπεδο του υμενικού δακτυλίου.
Μία μέτρηση −2 cm σημαίνει ότι το συγκεκριμένο σημείο βρίσκεται 2 cm μέσα από τον υμενικό δακτύλιο.
Μία μέτρηση +2 cm σημαίνει ότι προβάλλει 2 cm πέρα από αυτόν.
Πώς γίνεται η εξέταση;
Η αξιολόγηση πραγματοποιείται κατά τη γυναικολογική εξέταση και συνήθως περιλαμβάνει εξέταση της γυναίκας ενώ κάνει προσπάθεια ή χειρισμό Valsalva.
Ο στόχος είναι να καταγραφεί η μεγαλύτερη κάθοδος των πυελικών οργάνων.
Πρόσθιο τοίχωμα
Αξιολογείται η στήριξη του πρόσθιου κολπικού τοιχώματος και της ουροδόχου κύστης.
Κορυφή
Αξιολογείται η θέση του τραχήλου, της μήτρας ή της κορυφής του κόλπου μετά από υστερεκτομή.
Οπίσθιο τοίχωμα
Αξιολογείται η στήριξη του οπίσθιου κολπικού τοιχώματος προς το ορθό.
Ποια τμήματα του πυελικού εδάφους αξιολογούνται;
Πρόσθιο διαμέρισμα
Αφορά κυρίως την πρόπτωση του πρόσθιου κολπικού τοιχώματος, που συχνά περιγράφεται κλινικά ως κυστεοκήλη.
Κορυφαίο διαμέρισμα
Αφορά την κάθοδο της μήτρας, του τραχήλου ή της κορυφής του κόλπου μετά από υστερεκτομή.
Οπίσθιο διαμέρισμα
Αφορά την πρόπτωση του οπίσθιου κολπικού τοιχώματος, όπως μπορεί να συμβαίνει στην ορθοκήλη.
Ποια είναι τα σημεία του POP-Q;
Το σύστημα χρησιμοποιεί έξι συγκεκριμένα σημεία του κόλπου και τρεις επιπλέον μετρήσεις.
Aa
Σταθερό σημείο στο πρόσθιο κολπικό τοίχωμα, 3 cm εσωτερικά από τον υμενικό δακτύλιο.
Ba
Το πιο περιφερικό σημείο του πρόσθιου κολπικού τοιχώματος.
C
Η θέση του τραχήλου ή, μετά από υστερεκτομή, της κορυφής του κόλπου.
D
Η θέση του οπίσθιου κολπικού θόλου όταν υπάρχει τράχηλος.
Ap
Σταθερό σημείο στο οπίσθιο κολπικό τοίχωμα, 3 cm εσωτερικά από τον υμενικό δακτύλιο.
Bp
Το πιο περιφερικό σημείο του οπίσθιου κολπικού τοιχώματος.
Τι σημαίνουν GH, PB και TVL;
GH – Genital Hiatus
Το γεννητικό χάσμα. Μετράται από το μέσο του έξω στομίου της ουρήθρας έως το οπίσθιο όριο του υμενικού δακτυλίου.
PB – Perineal Body
Το περινεϊκό σώμα. Μετράται από το οπίσθιο όριο του υμενικού δακτυλίου έως το μέσο του πρωκτικού ανοίγματος.
TVL – Total Vaginal Length
Το συνολικό μήκος του κόλπου όταν η πρόπτωση έχει αναταχθεί και δεν γίνεται προσπάθεια.
Τα σημεία μέτρησης με απλό τρόπο
Κορυφή / τράχηλος: C & D
Οπίσθιο κολπικό τοίχωμα: Ap & Bp
Επιπλέον μετρήσεις: GH, PB & TVL
Οι μετρήσεις αυτές συνδυάζονται ώστε να δημιουργηθεί μία ολοκληρωμένη «χαρτογράφηση» της στήριξης του κόλπου και των πυελικών οργάνων.
Ένα απλό παράδειγμα: τι σημαίνει Ba +2;
Το Ba αντιπροσωπεύει το πιο περιφερικό σημείο του πρόσθιου κολπικού τοιχώματος.
Εάν κατά τη μέγιστη προσπάθεια καταγραφεί:
σημαίνει ότι το χαμηλότερο σημείο του πρόσθιου κολπικού τοιχώματος προβάλλει περίπου 2 cm πέρα από τον υμενικό δακτύλιο.
Αυτό δίνει πολύ πιο ακριβή πληροφορία από μία απλή περιγραφή όπως «μέτρια» ή «μεγάλη κυστεοκήλη».
Ποια είναι τα στάδια της πρόπτωσης;
Με βάση το πιο περιφερικό σημείο της πρόπτωσης, το POP-Q ταξινομεί την πρόπτωση σε στάδια από 0 έως IV.
Στάδιο 0
Δεν υπάρχει εμφανής πρόπτωση.
Στάδιο I
Το πιο περιφερικό σημείο παραμένει περισσότερο από 1 cm πάνω από το επίπεδο του υμενικού δακτυλίου.
Στάδιο II
Το πιο περιφερικό σημείο βρίσκεται έως 1 cm πάνω ή έως 1 cm κάτω από το επίπεδο του υμενικού δακτυλίου.
Στάδιο III
Η πρόπτωση προβάλλει περισσότερο από 1 cm πέρα από τον υμενικό δακτύλιο, χωρίς όμως να υπάρχει πλήρης ή σχεδόν πλήρης εκστροφή του κόλπου.
Στάδιο IV
Υπάρχει ουσιαστικά πλήρης ή σχεδόν πλήρης εκστροφή του κόλπου.
Τι σημαίνει POP-Q Stage II;
Το Στάδιο II είναι μία συχνή κατηγορία πρόπτωσης.
Σημαίνει ότι το πιο περιφερικό τμήμα της πρόπτωσης βρίσκεται κοντά στο επίπεδο του υμενικού δακτυλίου — από περίπου 1 cm εσωτερικά έως 1 cm εξωτερικά από αυτόν.
Η σημασία του ευρήματος εξαρτάται κυρίως από τα συμπτώματα της γυναίκας.
Ο βαθμός της πρόπτωσης καθορίζει τα συμπτώματα;
Όχι πάντα.
Δύο γυναίκες με παρόμοιες μετρήσεις POP-Q μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικά συμπτώματα.
Μικρή πρόπτωση
Μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματική και να διαπιστωθεί τυχαία.
Πρόπτωση κοντά στον υμένα
Μπορεί να αρχίσει να γίνεται αντιληπτή ως βάρος, πίεση ή αίσθημα προβολής.
Προχωρημένη πρόπτωση
Μπορεί να επηρεάζει την ούρηση, την αφόδευση, τη δραστηριότητα ή τη σεξουαλική ζωή.
Πώς χρησιμοποιείται στην κυστεοκήλη;
Στην πρόπτωση του πρόσθιου κολπικού τοιχώματος ιδιαίτερη σημασία έχουν τα σημεία Aa και Ba.
Η μέτρηση του Ba δείχνει πόσο χαμηλά φτάνει το πιο περιφερικό τμήμα του πρόσθιου τοιχώματος κατά τη μέγιστη προσπάθεια.
Παράλληλα όμως αξιολογείται και η κορυφή του κόλπου, επειδή η πρόσθια πρόπτωση μπορεί να συνυπάρχει με απώλεια της κορυφαίας στήριξης.
Πώς χρησιμοποιείται στην ορθοκήλη;
Στην πρόπτωση του οπίσθιου κολπικού τοιχώματος αξιολογούνται κυρίως τα σημεία Ap και Bp.
Το Bp περιγράφει το πιο περιφερικό σημείο του οπίσθιου τοιχώματος κατά τη μέγιστη προσπάθεια.
Δεν προσδιορίζει από μόνο του όλες τις πιθανές λειτουργικές αιτίες δυσκολίας στην αφόδευση.
Πώς αξιολογείται η πρόπτωση της μήτρας;
Όταν υπάρχει μήτρα, ιδιαίτερη σημασία έχει το σημείο C, το οποίο αντιστοιχεί στο πιο περιφερικό άκρο του τραχήλου.
Έτσι μπορεί να καταγραφεί αντικειμενικά πόσο χαμηλά κατεβαίνει ο τράχηλος κατά την προσπάθεια.
Το σημείο D μπορεί επίσης να καταγραφεί όταν υπάρχει τράχηλος και αντιστοιχεί στον οπίσθιο κολπικό θόλο.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μετά από υστερεκτομή;
Ναι.
Μετά από υστερεκτομή το σημείο C αντιστοιχεί στην κορυφή του κόλπου.
Έτσι το POP-Q μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αντικειμενική καταγραφή της πρόπτωσης της κολπικής κορυφής.
Χρειάζεται ειδικό μηχάνημα;
Όχι.
Το POP-Q αποτελεί μέρος της κλινικής εξέτασης και δεν απαιτεί υπερηχογράφημα, μαγνητική τομογραφία ή άλλη ειδική απεικονιστική εξέταση.
Είναι επώδυνη η εξέταση;
Συνήθως όχι.
Η διαδικασία είναι παρόμοια με μία συνηθισμένη γυναικολογική εξέταση. Μπορεί να προκαλέσει μικρή δυσφορία, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντική πρόπτωση ή κολπική ατροφία.
Κατά τη διάρκεια της εξέτασης μπορεί να ζητηθεί από τη γυναίκα να πιέσει προς τα κάτω, όπως κατά την αφόδευση, ώστε να αξιολογηθεί η μέγιστη έκταση της πρόπτωσης.
Το αποτέλεσμα του POP-Q καθορίζει αν χρειάζεται χειρουργείο;
Όχι.
Το POP-Q είναι πολύ χρήσιμο για την αντικειμενική περιγραφή της πρόπτωσης, αλλά η απόφαση για θεραπεία δεν βασίζεται μόνο στις μετρήσεις.
Συμπτώματα
Πόσο ενοχλεί η πρόπτωση τη γυναίκα στην καθημερινότητά της;
Ούρηση
Υπάρχει ακράτεια, δυσκολία στην ούρηση ή ατελής κένωση;
Αφόδευση
Υπάρχει δυσκολία κένωσης ή ανάγκη για πίεση στο κολπικό τοίχωμα;
Σεξουαλική λειτουργία
Επηρεάζεται η άνεση ή η σεξουαλική δραστηριότητα;
Προτιμήσεις της γυναίκας
Η επιλογή μεταξύ παρακολούθησης, φυσικοθεραπείας, πεσσού και χειρουργικής αντιμετώπισης εξατομικεύεται.
Γιατί είναι σημαντική η συνολική αξιολόγηση;
Η πρόπτωση του πυελικού εδάφους μπορεί να αφορά περισσότερα από ένα ανατομικά διαμερίσματα.
Για παράδειγμα, μία εμφανής κυστεοκήλη μπορεί να συνοδεύεται από πρόπτωση της κορυφής του κόλπου ή από ορθοκήλη.
Το POP-Q είναι το διεθνώς καθιερωμένο σύστημα αντικειμενικής καταγραφής της πρόπτωσης των πυελικών οργάνων.
Χρησιμοποιεί τον υμενικό δακτύλιο ως σταθερό σημείο αναφοράς και καταγράφει σε εκατοστά συγκεκριμένα σημεία του πρόσθιου κολπικού τοιχώματος, της κορυφής και του οπίσθιου τοιχώματος.
Οι αρνητικές τιμές βρίσκονται μέσα από τον υμένα, ενώ οι θετικές τιμές αντιστοιχούν σε προβολή πέρα από αυτόν.
Το POP-Q επιτρέπει την ακριβή ταξινόμηση και παρακολούθηση της πρόπτωσης, αλλά δεν αποφασίζει από μόνο του αν χρειάζεται θεραπεία ή χειρουργείο. Η θεραπεία καθορίζεται κυρίως από τα συμπτώματα, τη λειτουργική επίδραση και τις ανάγκες της γυναίκας.