Σκληρυντικός Λειχήνας
Ο σκληρυντικός λειχήνας είναι μία χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του δέρματος που προσβάλλει κυρίως το αιδοίο και την περιοχή γύρω από τον πρωκτό. Μπορεί να προκαλεί έντονο κνησμό, κάψιμο, πόνο, σκασίματα του δέρματος και δυσφορία στη σεξουαλική επαφή. Δεν είναι λοίμωξη και δεν μεταδίδεται σεξουαλικά. Με σωστή διάγνωση και κατάλληλη τοπική θεραπεία, τα συμπτώματα μπορούν συνήθως να ελεγχθούν αποτελεσματικά και να μειωθεί ο κίνδυνος μόνιμων αλλοιώσεων.
Τι είναι ο σκληρυντικός λειχήνας;
Ο σκληρυντικός λειχήνας είναι μία χρόνια φλεγμονώδης δερματοπάθεια που προσβάλλει συχνότερα το αιδοίο.
Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά είναι συχνότερος μετά την εμμηνόπαυση και σε ορισμένες περιπτώσεις πριν από την εφηβεία.
Δεν μεταδίδεται από σύντροφο σε σύντροφο.
Πού οφείλεται;
Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως γνωστή.
Πιθανοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν:
Ανοσολογικούς παράγοντες
Ο σκληρυντικός λειχήνας θεωρείται ότι σχετίζεται με δυσρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος.
Γενετική προδιάθεση
Σε ορισμένες οικογένειες φαίνεται να υπάρχει μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης.
Ορμονικούς παράγοντες
Η συχνότερη εμφάνιση μετά την εμμηνόπαυση υποδηλώνει ότι οι ορμονικές μεταβολές μπορεί να παίζουν ρόλο.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλεί;
Έντονος κνησμός
Ο κνησμός είναι ένα από τα συχνότερα συμπτώματα και μπορεί να είναι ιδιαίτερα ενοχλητικός τη νύχτα.
Κάψιμο
Μπορεί να υπάρχει αίσθημα καύσου ή ερεθισμού στο αιδοίο.
Πόνος
Το δέρμα μπορεί να γίνει ευαίσθητο και επώδυνο.
Σκασίματα του δέρματος
Μικρές ρωγμές ή εκδορές μπορεί να εμφανιστούν μετά από τριβή ή ξύσιμο.
Πόνος στη σεξουαλική επαφή
Η φλεγμονή, οι ουλές ή η στένωση της εισόδου του κόλπου μπορεί να προκαλούν δυσπαρευνία.
Καθόλου συμπτώματα
Ορισμένες γυναίκες έχουν εμφανείς αλλοιώσεις χωρίς σημαντική ενόχληση.
Πώς φαίνεται;
Η εικόνα μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη βαρύτητα και τη διάρκεια της νόσου.
Λευκές περιοχές
Το δέρμα μπορεί να φαίνεται λευκό, λεπτό και γυαλιστερό.
Ερυθρότητα
Μπορεί να συνυπάρχουν ερεθισμένες ή φλεγμονώδεις περιοχές.
Μώλωπες
Το εύθραυστο δέρμα μπορεί να παρουσιάζει μικρές αιμορραγίες ή εκχυμώσεις.
Ρωγμές
Μικρές επώδυνες σχισμές μπορεί να εμφανίζονται στο αιδοίο.
Ποιες περιοχές προσβάλλονται;
Ο σκληρυντικός λειχήνας προσβάλλει συχνότερα:
Μεγάλα και μικρά χείλη
Μπορεί να εμφανίζονται λευκές, λεπτές ή ουλώδεις περιοχές.
Κλειτορίδα
Η περιοχή γύρω από την κλειτορίδα μπορεί να φλεγμαίνει ή να δημιουργεί συμφύσεις.
Είσοδος του κόλπου
Οι ουλές μπορεί να προκαλέσουν σταδιακή στένωση της εισόδου.
Περιπρωκτική περιοχή
Μπορεί να δημιουργείται χαρακτηριστική κατανομή γύρω από αιδοίο και πρωκτό.
Προσβάλλει τον κόλπο;
Ο σκληρυντικός λειχήνας προσβάλλει κυρίως το εξωτερικό δέρμα του αιδοίου και συνήθως δεν προσβάλλει τον ίδιο τον κολπικό βλεννογόνο.
Είναι συχνότερος μετά την εμμηνόπαυση;
Ναι.
Ο σκληρυντικός λειχήνας εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.
Δεν πρέπει να συγχέεται με την απλή κολπική ή αιδοιοκολπική ατροφία λόγω έλλειψης οιστρογόνων.
Ποια είναι η διαφορά από την κολπική ατροφία;
Σκληρυντικός λειχήνας
Είναι χρόνια φλεγμονώδης δερματοπάθεια που προκαλεί λευκές αλλοιώσεις, ουλές και πιθανή αλλαγή της ανατομίας του αιδοίου.
Κολπική ατροφία
Οφείλεται κυρίως στη μείωση των οιστρογόνων και προκαλεί ξηρότητα, λέπτυνση του βλεννογόνου και δυσπαρευνία.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση γίνεται κυρίως με προσεκτική κλινική εξέταση του αιδοίου.
Ιστορικό
Αξιολογούνται κνησμός, πόνος, δυσπαρευνία και διάρκεια των συμπτωμάτων.
Κλινική εξέταση
Η χαρακτηριστική εμφάνιση συχνά επιτρέπει ισχυρή κλινική διάγνωση.
Βιοψία
Μπορεί να χρειάζεται όταν η εικόνα είναι άτυπη, δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία ή υπάρχει ύποπτη περιοχή.
Χρειάζεται πάντα βιοψία;
Όχι.
Σε μία τυπική κλινική εικόνα η διάγνωση μπορεί συχνά να τεθεί χωρίς βιοψία.
Βιοψία μπορεί να χρειαστεί όταν:
Η εικόνα είναι άτυπη
Χρειάζεται ιστολογική επιβεβαίωση.
Υπάρχει ύποπτη αλλοίωση
Παχυσμένη, υπερκερατωσική, ελκωμένη ή μη επουλούμενη περιοχή χρειάζεται αξιολόγηση.
Η θεραπεία δεν βοηθά
Η βιοψία μπορεί να βοηθήσει στην επιβεβαίωση ή επανεκτίμηση της διάγνωσης.
Ποια είναι η βασική θεραπεία;
Η θεραπεία πρώτης γραμμής είναι συνήθως ένα ισχυρό τοπικό κορτικοστεροειδές, με συχνότερα χρησιμοποιούμενη την κλοβεταζόλη.
Η θεραπεία εφαρμόζεται με συγκεκριμένο σχήμα και στη συνέχεια μειώνεται σταδιακά ή χρησιμοποιείται ως θεραπεία συντήρησης.
Είναι ασφαλής η χρήση ισχυρής κορτιζόνης στο αιδοίο;
Ναι, όταν χρησιμοποιείται σωστά και με ιατρική καθοδήγηση.
Παρότι πολλές γυναίκες φοβούνται τη χρήση ισχυρών κορτικοστεροειδών, στον σκληρυντικό λειχήνα η κατάλληλη θεραπεία είναι σημαντική για να ελεγχθεί η φλεγμονή και να προληφθούν ουλές και παραμορφώσεις.
Πώς εφαρμόζεται η θεραπεία;
Η ακριβής δοσολογία και διάρκεια πρέπει να καθορίζονται από τον ιατρό.
Συνήθως χρησιμοποιείται μικρή ποσότητα της αλοιφής στις προσβεβλημένες περιοχές με σταδιακή μείωση της συχνότητας εφαρμογής καθώς τα συμπτώματα και η φλεγμονή υποχωρούν.
Χρειάζεται θεραπεία συντήρησης;
Συχνά ναι.
Ο σκληρυντικός λειχήνας είναι χρόνια πάθηση και μπορεί να υποτροπιάσει μετά την αρχική βελτίωση.
Σε πολλές γυναίκες χρησιμοποιείται χαμηλότερη συχνότητα εφαρμογής του τοπικού κορτικοστεροειδούς για μακροχρόνιο έλεγχο.
Βοηθούν οι ενυδατικές ή προστατευτικές αλοιφές;
Ναι.
Μαλακτικές και προστατευτικές αλοιφές μπορούν να μειώσουν την ξηρότητα, την τριβή και τον ερεθισμό.
Δεν αντικαθιστούν όμως το τοπικό κορτικοστεροειδές όταν υπάρχει ενεργός σκληρυντικός λειχήνας.
Τι πρέπει να αποφεύγεται στην καθημερινή φροντίδα;
Αρωματικά σαπούνια
Μπορούν να προκαλέσουν επιπλέον ερεθισμό.
Κολπικές πλύσεις
Δεν βοηθούν και μπορεί να επιδεινώσουν τον ερεθισμό.
Αρωματικά προϊόντα
Sprays, μωρομάντηλα και αποσμητικά της γεννητικής περιοχής μπορεί να επιδεινώσουν τα συμπτώματα.
Έντονη τριβή
Στενά ρούχα ή δραστηριότητες που προκαλούν επανειλημμένη τριβή μπορεί να αυξήσουν την ενόχληση.
Μπορεί να αλλάξει την ανατομία του αιδοίου;
Ναι, όταν η νόσος παραμένει ενεργή για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Συμφύσεις
Τα μικρά χείλη μπορεί σταδιακά να συμφύονται ή να μειώνονται.
Κλειτοριδική φίμωση
Ουλώδης ιστός μπορεί να καλύψει τμήμα της κλειτορίδας.
Στένωση εισόδου
Η ουλοποίηση μπορεί να περιορίσει την είσοδο του κόλπου και να προκαλεί πόνο στην επαφή.
Μπορεί να επηρεάσει τη σεξουαλική ζωή;
Ναι.
Ο πόνος, οι ρωγμές του δέρματος και οι ουλές μπορεί να προκαλούν δυσπαρευνία και φόβο για τη σεξουαλική επαφή.
Έλεγχος φλεγμονής
Η σωστή θεραπεία συνήθως μειώνει σημαντικά τον πόνο.
Λιπαντικά
Μπορούν να μειώσουν την τριβή κατά τη σεξουαλική επαφή.
Αντιμετώπιση ουλών
Σε σημαντική στένωση μπορεί να χρειάζεται ειδικότερη αντιμετώπιση.
Υπάρχει κίνδυνος καρκίνου του αιδοίου;
Υπάρχει μικρή αλλά πραγματική αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης πλακώδους καρκινώματος του αιδοίου σε γυναίκες με σκληρυντικό λειχήνα.
Για αυτό έχει σημασία η μακροχρόνια παρακολούθηση και η σωστή θεραπεία της ενεργού νόσου.
Η παρακολούθηση έχει στόχο να αναγνωρίζει έγκαιρα οποιαδήποτε ύποπτη αλλαγή.
Ποιες αλλαγές χρειάζονται άμεση αξιολόγηση;
Νέα πληγή ή έλκος
Ιδιαίτερα όταν δεν επουλώνεται.
Νέο ογκίδιο
Μία νέα ψηλαφητή ή υπερυψωμένη περιοχή χρειάζεται αξιολόγηση.
Παχυσμένη περιοχή
Επίμονη υπερκεράτωση ή πάχυνση μπορεί να χρειάζεται βιοψία.
Αλλαγή χρώματος ή μορφολογίας
Νέα διαφορετική περιοχή χρειάζεται κλινικό έλεγχο.
Επίμονη αιμορραγία
Δεν πρέπει να αποδίδεται απλώς στο ξύσιμο χωρίς εξέταση.
Χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση;
Ναι.
Ο σκληρυντικός λειχήνας είναι χρόνια πάθηση και οι γυναίκες χρειάζονται περιοδικό έλεγχο ακόμη και όταν τα συμπτώματα έχουν βελτιωθεί.
Κατά την παρακολούθηση αξιολογούνται:
Έλεγχος συμπτωμάτων
Εάν υπάρχουν κνησμός, πόνος ή νέα ενόχληση.
Δραστηριότητα της νόσου
Ελέγχεται αν παραμένουν ενεργές λευκές, ερυθρές ή υπερκερατωσικές περιοχές.
Ανατομικές αλλαγές
Αξιολογούνται πιθανές συμφύσεις ή στένωση.
Ύποπτες αλλοιώσεις
Οποιαδήποτε νέα περιοχή μπορεί να χρειάζεται βιοψία.
Χρειάζεται αυτοέλεγχος;
Μπορεί να είναι χρήσιμο η γυναίκα να γνωρίζει τη φυσιολογική εικόνα της περιοχής της και να αναφέρει νέες ή επίμονες αλλαγές.
Σημασία έχει να αναγνωρίζονται νέες πληγές, πάχυνση, ογκίδια ή περιοχές που δεν επουλώνονται.
Σχετίζεται με άλλες αυτοάνοσες παθήσεις;
Σε ορισμένες γυναίκες ο σκληρυντικός λειχήνας συνυπάρχει με άλλες αυτοάνοσες παθήσεις, ιδιαίτερα θυρεοειδικές διαταραχές.
Η ανάγκη για πρόσθετο έλεγχο εξατομικεύεται ανάλογα με το ιστορικό και τα συμπτώματα.
Επηρεάζει τη γονιμότητα;
Ο σκληρυντικός λειχήνας δεν επηρεάζει άμεσα τις ωοθήκες, τη μήτρα ή την ωορρηξία και συνήθως δεν προκαλεί υπογονιμότητα.
Μπορεί όμως να επηρεάσει έμμεσα τη σεξουαλική δραστηριότητα όταν υπάρχει σημαντικός πόνος ή στένωση.
Τι γίνεται στην εγκυμοσύνη;
Οι περισσότερες γυναίκες με καλά ελεγχόμενο σκληρυντικό λειχήνα μπορούν να έχουν φυσιολογική εγκυμοσύνη και τοκετό.
Η θεραπεία και η παρακολούθηση προσαρμόζονται κατά την εγκυμοσύνη με βάση τη βαρύτητα της νόσου.
Χρειάζεται ποτέ χειρουργείο;
Η βασική θεραπεία του σκληρυντικού λειχήνα είναι φαρμακευτική και όχι χειρουργική.
Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να χρειάζεται μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις με σημαντικές ουλές ή ανατομικές επιπλοκές.
Η τοπική θεραπεία συνήθως πρέπει να συνεχίζεται και μετά από χειρουργική διόρθωση.
Πότε χρειάζεται γυναικολογική αξιολόγηση;
Επίμονος κνησμός
Ιδιαίτερα όταν δεν υποχωρεί με απλές αλλαγές υγιεινής.
Λευκές αλλοιώσεις στο αιδοίο
Χρειάζεται εξέταση για σωστή διάγνωση.
Πόνος ή σκασίματα
Επαναλαμβανόμενες ρωγμές του δέρματος μπορεί να είναι χαρακτηριστικό της νόσου.
Πόνος στη σεξουαλική επαφή
Μπορεί να υποδηλώνει ενεργή φλεγμονή ή ουλοποίηση.
Νέα πληγή ή πάχυνση
Χρειάζεται άμεση αξιολόγηση και πιθανώς βιοψία.
Ο σκληρυντικός λειχήνας είναι μία χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του δέρματος του αιδοίου. Μπορεί να προκαλεί έντονο κνησμό, κάψιμο, ρωγμές του δέρματος, πόνο και δυσπαρευνία. Δεν είναι λοίμωξη και δεν μεταδίδεται σεξουαλικά. Η βασική θεραπεία είναι η σωστή χρήση ισχυρού τοπικού κορτικοστεροειδούς, συνήθως με θεραπεία συντήρησης. Η έγκαιρη θεραπεία μειώνει τον κίνδυνο ουλών και αλλαγών στην ανατομία του αιδοίου. Επειδή υπάρχει μικρή αύξηση του κινδύνου καρκίνου του αιδοίου, χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση και αξιολόγηση οποιασδήποτε νέας ή μη επουλούμενης αλλοίωσης.