ΧΟΛΑΡΓΟΣ 📍
Φανερωμένης 5 & Αγαμέμνονος 13, 15561
Τηλ.: 210 65 65 550 - Κιν.: 6944 770 530
Τρίτη & Παρασκευή 15:00 - 21:00
ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ • ΩΟΘΗΚΕΣ & ΟΡΜΟΝΕΣ

Υπερανδρογονισμός

Ο υπερανδρογονισμός είναι η κατάσταση κατά την οποία υπάρχουν αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων ή αυξημένη δράση ανδρογόνων στον οργανισμό. Μπορεί να εμφανιστεί με αυξημένη τριχοφυΐα, ακμή, αραίωση μαλλιών ή διαταραχές του κύκλου και η συχνότερη αιτία στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλες αιτίες που χρειάζονται σωστή διερεύνηση, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται απότομα ή εξελίσσονται γρήγορα.

Τι είναι ο υπερανδρογονισμός;

Τα ανδρογόνα είναι ορμόνες που υπάρχουν φυσιολογικά και στις γυναίκες.

Παράγονται κυρίως από τις ωοθήκες και τα επινεφρίδια και συμμετέχουν σε πολλές φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού.

Ο υπερανδρογονισμός εμφανίζεται όταν η παραγωγή ή η βιολογική δράση αυτών των ορμονών είναι αυξημένη.

Η παρουσία ανδρογόνων στις γυναίκες είναι φυσιολογική.
Το πρόβλημα προκύπτει όταν τα επίπεδα ή η δράση τους είναι μεγαλύτερα από το φυσιολογικό για τη συγκεκριμένη γυναίκα.

Κλινικός και βιοχημικός υπερανδρογονισμός

Κλινικός υπερανδρογονισμός

Υπάρχουν εμφανή συμπτώματα αυξημένης δράσης ανδρογόνων, όπως δασυτριχισμός, ακμή ή ανδρογενετικού τύπου αλωπεκία.

Βιοχημικός υπερανδρογονισμός

Οι εξετάσεις αίματος δείχνουν αυξημένα επίπεδα ανδρογόνων, όπως τεστοστερόνη ή άλλους σχετικούς δείκτες.

Δεν είναι απαραίτητο να συνυπάρχουν πάντα και τα δύο.
Μία γυναίκα μπορεί να έχει έντονα κλινικά συμπτώματα με σχετικά φυσιολογικές εξετάσεις ή το αντίστροφο.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;

Δασυτριχισμός

Αυξημένη ανάπτυξη πιο σκούρων και παχύτερων τριχών σε περιοχές που είναι περισσότερο ανδρογονοεξαρτώμενες.

Ακμή

Η αυξημένη δράση ανδρογόνων μπορεί να ενισχύσει τη λιπαρότητα του δέρματος και την ακμή.

Αραίωση μαλλιών

Μπορεί να εμφανιστεί ανδρογενετικού τύπου αλωπεκία, συνήθως με αραίωση στην κορυφή του τριχωτού.

Ακανόνιστη περίοδος

Ο υπερανδρογονισμός μπορεί να συνυπάρχει με διαταραχές ωορρηξίας και ακανόνιστους κύκλους.

Υπογονιμότητα

Όταν συνυπάρχει χρόνια ανωορρηξία, μπορεί να υπάρχει δυσκολία σύλληψης.

Τι είναι ο δασυτριχισμός;

Ο δασυτριχισμός είναι η ανάπτυξη αυξημένης τελικής τριχοφυΐας σε περιοχές που συνήθως επηρεάζονται περισσότερο από τα ανδρογόνα.

Συχνές περιοχές είναι:

Πρόσωπο

Πηγούνι, άνω χείλος και παρειές.

Θώρακας

Ανάμεσα ή γύρω από τους μαστούς.

Κοιλιά

Ιδιαίτερα στη μέση γραμμή κάτω από τον ομφαλό.

Πλάτη και μηροί

Μπορεί επίσης να υπάρχει αυξημένη τριχοφυΐα σε αυτές τις περιοχές.

Κάθε αυξημένη τριχοφυΐα σημαίνει υπερανδρογονισμό;

Όχι.

Η τριχοφυΐα επηρεάζεται και από γενετικούς, οικογενειακούς και εθνοτικούς παράγοντες.

Ορισμένες γυναίκες μπορεί να έχουν έντονη τριχοφυΐα με φυσιολογικά επίπεδα ανδρογόνων.

Η αξιολόγηση δεν βασίζεται μόνο στο πόσες τρίχες υπάρχουν.
Σημασία έχουν το μοτίβο, η ταχύτητα εμφάνισης, ο κύκλος και τα υπόλοιπα συμπτώματα.

Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες;

PCOS

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είναι η συχνότερη αιτία υπερανδρογονισμού στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.

Ιδιοπαθής δασυτριχισμός

Σε ορισμένες γυναίκες υπάρχει αυξημένη τριχοφυΐα χωρίς εμφανή ορμονική διαταραχή ή διαταραχές κύκλου.

Μη κλασική συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων

Μπορεί να προκαλεί αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων και να μοιάζει κλινικά με PCOS.

Φάρμακα

Ορισμένα φάρμακα ή ορμονικές ουσίες μπορεί να προκαλέσουν ανδρογονικά συμπτώματα.

Παθήσεις επινεφριδίων

Σπανιότερα, ορισμένες παθήσεις των επινεφριδίων μπορεί να αυξήσουν σημαντικά την παραγωγή ανδρογόνων.

Ωοθηκικοί όγκοι

Σπάνιοι ανδρογονοπαραγωγοί όγκοι της ωοθήκης μπορεί να προκαλέσουν απότομο και έντονο υπερανδρογονισμό.

Τι σχέση έχει με το PCOS;

Ο υπερανδρογονισμός αποτελεί ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών.

Μπορεί να συνυπάρχουν:

Ακανόνιστη ωορρηξία

Οι περίοδοι μπορεί να είναι αραιές ή απρόβλεπτες.

Δασυτριχισμός

Αποτελεί μία από τις συχνότερες κλινικές εκδηλώσεις.

Ακμή

Μπορεί να είναι επίμονη ή να εμφανίζεται μετά την εφηβεία.

Πολυκυστική μορφολογία ωοθηκών

Μπορεί να υπάρχει στο υπερηχογράφημα, αλλά δεν είναι απαραίτητη σε όλες τις γυναίκες.

Υπερανδρογονισμός δεν σημαίνει πάντα PCOS.
Η διάγνωση του PCOS απαιτεί συνολική αξιολόγηση και αποκλεισμό άλλων αιτιών.

Τι είναι η αρρενοποίηση;

Η αρρενοποίηση είναι πολύ πιο έντονη εκδήλωση ανδρογονικής δράσης και είναι διαφορετική από τον συνηθισμένο δασυτριχισμό.

Βάθυνση της φωνής

Μπορεί να εμφανιστεί όταν η ανδρογονική επίδραση είναι σημαντική.

Αύξηση μυϊκής μάζας

Μπορεί να υπάρξει πιο έντονη μυϊκή ανάπτυξη.

Κλειτοριδομεγαλία

Αποτελεί σημαντικό κλινικό σημείο αυξημένης ανδρογονικής δράσης.

Ταχεία αλωπεκία

Μπορεί να υπάρχει γρήγορη απώλεια τριχών από το τριχωτό της κεφαλής.

Απότομη εμφάνιση ή γρήγορη εξέλιξη αρρενοποίησης χρειάζεται άμεση διερεύνηση.
Σε αυτή την περίπτωση πρέπει να αποκλειστούν σπανιότερες αλλά σημαντικές αιτίες, όπως ανδρογονοπαραγωγός όγκος.

Πότε είναι πιο ανησυχητικά τα συμπτώματα;

Απότομη έναρξη

Συμπτώματα που εμφανίζονται μέσα σε λίγους μήνες χρειάζονται πιο άμεση διερεύνηση.

Ταχεία επιδείνωση

Γρήγορη αύξηση τριχοφυΐας ή αλωπεκίας είναι πιο ύποπτη από μία αργή εξέλιξη πολλών ετών.

Βάθυνση φωνής

Αποτελεί ένδειξη σημαντικότερης ανδρογονικής επίδρασης.

Κλειτοριδομεγαλία

Χρειάζεται άμεση ενδοκρινολογική και γυναικολογική αξιολόγηση.

Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;

Οι εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με το ιστορικό και την κλινική εικόνα.

Ολική τεστοστερόνη

Αποτελεί βασικό δείκτη για την αξιολόγηση βιοχημικού υπερανδρογονισμού.

SHBG

Βοηθά στην εκτίμηση της διαθέσιμης βιολογικά ενεργής τεστοστερόνης.

Δείκτης ελεύθερων ανδρογόνων

Μπορεί να υπολογιστεί από την τεστοστερόνη και την SHBG σε κατάλληλες περιπτώσεις.

DHEAS

Μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση πιθανής επινεφριδιακής προέλευσης της αυξημένης παραγωγής ανδρογόνων.

17-OH προγεστερόνη

Χρησιμοποιείται όταν χρειάζεται να αποκλειστεί μη κλασική συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων.

Χρειάζονται και άλλες ορμονικές εξετάσεις;

Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις για να αποκλειστούν άλλες αιτίες διαταραχής του κύκλου.

TSH

Για αξιολόγηση της λειτουργίας του θυρεοειδούς όταν υπάρχουν διαταραχές κύκλου.

Προλακτίνη

Μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχει αμηνόρροια ή σημαντική αραίωση των περιόδων.

Έλεγχος Cushing

Γίνεται μόνο όταν υπάρχουν κλινικά χαρακτηριστικά που δημιουργούν σχετική υποψία.

Χρειάζεται υπερηχογράφημα;

Το διακολπικό υπερηχογράφημα μπορεί να είναι χρήσιμο όταν υπάρχει διαταραχή κύκλου, υποψία PCOS ή ανάγκη αξιολόγησης των ωοθηκών.

Μορφολογία ωοθηκών

Μπορεί να αναγνωριστεί πολυκυστική μορφολογία, όταν υπάρχει.

Ωοθηκικό μόρφωμα

Σπάνια, μπορεί να χρειάζεται να αποκλειστεί ανδρογονοπαραγωγός όγκος.

Ενδομήτριο

Σε γυναίκες με χρόνια ανωορρηξία αξιολογείται και το ενδομήτριο, ιδιαίτερα όταν οι περίοδοι είναι πολύ αραιές.

Η υπερηχογραφική εικόνα από μόνη της δεν διαγιγνώσκει υπερανδρογονισμό ή PCOS.

Τι σχέση έχει με τον μεταβολισμό;

Στις γυναίκες με PCOS, ο υπερανδρογονισμός μπορεί να συνυπάρχει με αντίσταση στην ινσουλίνη και άλλους μεταβολικούς παράγοντες.

Αντίσταση στην ινσουλίνη

Η αυξημένη ινσουλίνη μπορεί να ενισχύσει την ωοθηκική παραγωγή ανδρογόνων.

Σωματικό βάρος

Η αύξηση βάρους μπορεί να επιδεινώσει ορισμένες ορμονικές και μεταβολικές διαταραχές.

Γλυκόζη και λιπίδια

Σε γυναίκες με PCOS μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση μεταβολικών παραμέτρων ανάλογα με το ιστορικό.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία, τα συμπτώματα και το αν υπάρχει επιθυμία εγκυμοσύνης.

Αντιμετώπιση της αιτίας

Εάν υπάρχει συγκεκριμένη ενδοκρινική ή άλλη πάθηση, η θεραπεία στοχεύει στην πραγματική αιτία.

Ορμονική αντισύλληψη

Σε κατάλληλες γυναίκες μπορεί να μειώσει την ωοθηκική παραγωγή ανδρογόνων και να βελτιώσει τον κύκλο, την ακμή και την τριχοφυΐα.

Αντιανδρογονική θεραπεία

Σε επιλεγμένες γυναίκες μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιπλέον φαρμακευτική αγωγή όταν τα συμπτώματα επιμένουν.

Δερματολογική αντιμετώπιση

Ακμή, αλωπεκία και ανεπιθύμητη τριχοφυΐα μπορεί να χρειάζονται παράλληλη δερματολογική θεραπεία.

Πώς βοηθά το αντισυλληπτικό χάπι;

Σε γυναίκες που δεν επιθυμούν εγκυμοσύνη και δεν έχουν αντένδειξη, τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο των συμπτωμάτων.

Μπορούν να:

Μειώσουν την παραγωγή ανδρογόνων

Καταστέλλουν την ωοθηκική παραγωγή ανδρογόνων.

Αυξήσουν την SHBG

Έτσι μειώνεται η ποσότητα ελεύθερης βιολογικά ενεργής τεστοστερόνης.

Ρυθμίσουν τον κύκλο

Προσφέρουν προβλέψιμο πρότυπο αιμορραγίας και προστασία του ενδομητρίου σε γυναίκες με χρόνια ανωορρηξία.

Τι είναι τα αντιανδρογόνα;

Τα αντιανδρογόνα είναι φάρμακα που μειώνουν τη δράση των ανδρογόνων στους ιστούς.

Μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένες γυναίκες με επίμονο δασυτριχισμό ή άλλα συμπτώματα.

Κατά τη χρήση αντιανδρογονικής θεραπείας απαιτείται αξιόπιστη αντισύλληψη όταν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης.
Ορισμένα αντιανδρογόνα μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη άρρενος εμβρύου.

Τι γίνεται με την ανεπιθύμητη τριχοφυΐα;

Η φαρμακευτική θεραπεία μειώνει κυρίως την ανάπτυξη νέας τρίχας και δεν εξαφανίζει άμεσα τις ήδη υπάρχουσες τρίχες.

Laser

Μπορεί να προσφέρει σημαντική μακροχρόνια μείωση της τριχοφυΐας σε κατάλληλους τύπους τρίχας και δέρματος.

Ηλεκτρόλυση

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πιο μόνιμη αντιμετώπιση επιλεγμένων τριχών.

Μηχανικές μέθοδοι

Ξύρισμα, κερί και άλλες μέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν παράλληλα.

Το ξύρισμα δεν κάνει τις τρίχες να γίνονται πραγματικά περισσότερες ή παχύτερες.

Πόσο γρήγορα βελτιώνονται τα συμπτώματα;

Η βελτίωση δεν είναι άμεση.

Ο κύκλος ζωής της τρίχας είναι αργός και συνήθως χρειάζονται αρκετοί μήνες για να αξιολογηθεί σωστά η ανταπόκριση μιας ορμονικής θεραπείας στον δασυτριχισμό.

Η ακμή μπορεί να βελτιωθεί νωρίτερα, ενώ η τριχοφυΐα χρειάζεται περισσότερο χρόνο.

Μπορεί να βοηθήσει η απώλεια βάρους;

Σε γυναίκες με PCOS και αυξημένο σωματικό βάρος, ακόμη και μέτρια απώλεια βάρους μπορεί να βελτιώσει την αντίσταση στην ινσουλίνη και την ωορρηξία.

Μπορεί επίσης να μειώσει σε κάποιο βαθμό τα επίπεδα ανδρογόνων.

Η απώλεια βάρους δεν αποτελεί θεραπεία για κάθε γυναίκα με υπερανδρογονισμό.
Έχει νόημα όταν υπάρχει αυξημένο βάρος και μεταβολική ένδειξη, όχι ως γενική οδηγία για όλες.

Επηρεάζει τη γονιμότητα;

Ο υπερανδρογονισμός από μόνος του δεν σημαίνει υπογονιμότητα.

Όταν όμως σχετίζεται με PCOS και χρόνια ανωορρηξία, μπορεί να υπάρχουν λιγότερες ωορρηξίες μέσα στο έτος.

Το πρόβλημα γονιμότητας στο PCOS αφορά κυρίως τη διαταραχή της ωορρηξίας και όχι απλώς μία υψηλή τιμή τεστοστερόνης.

Τι γίνεται αν επιθυμώ εγκυμοσύνη;

Η θεραπευτική στρατηγική είναι διαφορετική όταν υπάρχει επιθυμία σύλληψης.

Δεν χρησιμοποιούμε θεραπείες που εμποδίζουν την ωορρηξία ή αντιανδρογόνα που δεν είναι κατάλληλα για εγκυμοσύνη.

Εάν υπάρχει ανωορρηξία, η αντιμετώπιση επικεντρώνεται στην αποκατάσταση ή πρόκληση ωορρηξίας όταν αυτό ενδείκνυται.

Τι σημαίνει υπερανδρογονισμός μετά την εμμηνόπαυση;

Ήπια μεταβολή της τριχοφυΐας μπορεί να εμφανιστεί λόγω αλλαγής της ισορροπίας οιστρογόνων και ανδρογόνων μετά την εμμηνόπαυση.

Ωστόσο, νέα και γρήγορα εξελισσόμενα συμπτώματα υπερανδρογονισμού μετά την εμμηνόπαυση χρειάζονται ιδιαίτερη διερεύνηση.

Ταχεία εμφάνιση έντονης τριχοφυΐας ή αρρενοποίησης μετά την εμμηνόπαυση δεν πρέπει να αποδίδεται απλώς στην ηλικία.

Πότε χρειάζεται γυναικολογική αξιολόγηση;

Νέα αυξημένη τριχοφυΐα

Ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται μαζί με διαταραχές περιόδου.

Ακανόνιστη ή απούσα περίοδος

Μπορεί να υπάρχει διαταραχή ωορρηξίας ή PCOS.

Επίμονη ακμή

Ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται μαζί με άλλα ανδρογονικά συμπτώματα.

Αραίωση μαλλιών

Μπορεί να χρειάζεται ορμονική και δερματολογική αξιολόγηση.

Δυσκολία σύλληψης

Μπορεί να συνυπάρχει διαταραχή της ωορρηξίας.

Πότε χρειάζεται πιο άμεση διερεύνηση;

Απότομη και γρήγορη εμφάνιση έντονου δασυτριχισμού, βάθυνση της φωνής, κλειτοριδομεγαλία ή ταχεία αραίωση των μαλλιών χρειάζονται άμεση αξιολόγηση.
Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν πολύ υψηλή παραγωγή ανδρογόνων και χρειάζεται να αποκλειστούν σπανιότερες ωοθηκικές ή επινεφριδιακές αιτίες.
Με λίγα λόγια
Ο υπερανδρογονισμός είναι αυξημένη παραγωγή ή δράση ανδρογόνων και μπορεί να προκαλεί δασυτριχισμό, ακμή, αραίωση μαλλιών και διαταραχές της περιόδου. Η συχνότερη αιτία στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας είναι το PCOS, αλλά δεν είναι η μοναδική. Η διερεύνηση βασίζεται στο ιστορικό, την κλινική εικόνα, επιλεγμένες ορμονικές εξετάσεις και, όταν χρειάζεται, υπερηχογράφημα. Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την αιτία, τα συμπτώματα και την επιθυμία εγκυμοσύνης. Απότομη ή πολύ γρήγορη εμφάνιση συμπτωμάτων αρρενοποίησης χρειάζεται πιο άμεση διερεύνηση.