Άτυπη Υπερπλασία Ενδομητρίου / EIN
Η άτυπη υπερπλασία του ενδομητρίου, γνωστή και ως EIN (Endometrial Intraepithelial Neoplasia – Ενδομητρική Ενδοεπιθηλιακή Νεοπλασία), είναι μία προκαρκινική αλλοίωση του ενδομητρίου. Δεν σημαίνει ότι υπάρχει απαραίτητα καρκίνος, αλλά σχετίζεται με σημαντικό κίνδυνο συνύπαρξης καρκίνου του ενδομητρίου ή εξέλιξης σε καρκίνο στο μέλλον και για τον λόγο αυτό χρειάζεται σωστή διερεύνηση και θεραπεία.
Τι είναι η άτυπη υπερπλασία / EIN;
Το ενδομήτριο είναι ο ιστός που καλύπτει το εσωτερικό της μήτρας και μεταβάλλεται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια του εμμηνορρυσιακού κύκλου.
Στην άτυπη υπερπλασία / EIN, ορισμένοι αδένες του ενδομητρίου πολλαπλασιάζονται με μη φυσιολογικό τρόπο και εμφανίζουν κυτταρικές και αρχιτεκτονικές αλλοιώσεις.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική τόσο για την κατανόηση της διάγνωσης όσο και για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.
Τι σημαίνουν οι όροι «άτυπη υπερπλασία» και «EIN»;
Στην καθημερινή κλινική πράξη μπορεί να συναντήσετε διαφορετικούς όρους σε μία ιστολογική έκθεση.
Άτυπη υπερπλασία
Παλαιότερος αλλά ακόμη ευρέως χρησιμοποιούμενος όρος για υπερπλασία του ενδομητρίου με σημαντική κυτταρική ατυπία.
EIN
Τα αρχικά σημαίνουν Endometrial Intraepithelial Neoplasia και περιγράφουν μία προκαρκινική κλωνική αλλοίωση του ενδομητρίου.
Οι δύο όροι χρησιμοποιούνται σήμερα σε μεγάλο βαθμό για την ίδια κλινικά σημαντική προκαρκινική κατηγορία.
Ποια είναι η διαφορά από την υπερπλασία χωρίς ατυπία;
Χωρίς ατυπία
Υπάρχει υπερβολική ανάπτυξη των αδένων του ενδομητρίου, αλλά χωρίς τις σημαντικές κυτταρικές αλλοιώσεις που χαρακτηρίζουν την EIN. Ο κίνδυνος εξέλιξης σε καρκίνο είναι πολύ χαμηλότερος.
Άτυπη υπερπλασία / EIN
Υπάρχουν προκαρκινικές αλλοιώσεις και ο κίνδυνος συνύπαρξης ή μελλοντικής ανάπτυξης καρκίνου του ενδομητρίου είναι σημαντικά μεγαλύτερος.
Γιατί δημιουργείται;
Η ανάπτυξη υπερπλασίας του ενδομητρίου σχετίζεται συχνά με παρατεταμένη οιστρογονική διέγερση χωρίς επαρκή προγεστερονική προστασία.
Χρόνια ανωορρηξία
Όταν δεν πραγματοποιείται τακτικά ωορρηξία, η προγεστερονική επίδραση στο ενδομήτριο μπορεί να είναι ανεπαρκής.
Παχυσαρκία
Ο λιπώδης ιστός συμβάλλει στην παραγωγή οιστρογόνων και αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για ενδομητρική υπερπλασία και καρκίνο.
PCOS
Η χρόνια ανωορρηξία σε ορισμένες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο.
Οιστρογόνα χωρίς προγεσταγόνο
Η παρατεταμένη συστηματική χορήγηση οιστρογόνων χωρίς επαρκή προγεσταγονική προστασία σε γυναίκα με μήτρα αυξάνει τον κίνδυνο.
Ηλικία
Η πιθανότητα σημαντικής ενδομητρικής παθολογίας αυξάνεται με την ηλικία και ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;
Το συχνότερο σύμπτωμα είναι η μη φυσιολογική αιμορραγία από τη μήτρα.
Έντονη περίοδος
Η περίοδος μπορεί να γίνει σημαντικά βαρύτερη ή να διαρκεί περισσότερες ημέρες.
Ακανόνιστη αιμορραγία
Μπορεί να υπάρχουν ακανόνιστες περίοδοι ή αιμορραγία μεταξύ των περιόδων.
Αιμορραγία στην περιεμμηνόπαυση
Μία σημαντική αλλαγή στο συνηθισμένο πρότυπο αιμορραγίας χρειάζεται αξιολόγηση.
Μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία
Οποιαδήποτε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση πρέπει να διερευνάται.
Μπορεί να φανεί στο υπερηχογράφημα;
Το διακολπικό υπερηχογράφημα μπορεί να δείξει αυξημένο πάχος, ανομοιογένεια ή άλλες μεταβολές του ενδομητρίου.
Ωστόσο, αυτά τα ευρήματα δεν μπορούν από μόνα τους να διαγνώσουν EIN.
Το υπερηχογράφημα μπορεί να δημιουργήσει την υποψία ενδομητρικής παθολογίας, αλλά η διάγνωση απαιτεί ιστολογική εξέταση ιστού.
Παχύ ενδομήτριο σημαίνει EIN;
Όχι.
Ένα παχύ ενδομήτριο μπορεί να οφείλεται σε πολλές διαφορετικές αιτίες, όπως φυσιολογικές ορμονικές μεταβολές, πολύποδα, υπερπλασία χωρίς ατυπία ή άλλες ενδομητρικές παθήσεις.
Η σημασία του ευρήματος εξαρτάται από την ηλικία, την εμμηνοπαυσιακή κατάσταση, τα συμπτώματα και κυρίως την ιστολογική εξέταση όταν αυτή ενδείκνυται.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση της EIN γίνεται με ιστολογική εξέταση δείγματος ενδομητρίου.
Βιοψία ενδομητρίου
Δείγμα του ενδομητρίου μπορεί να ληφθεί μέσω του τραχήλου και να εξεταστεί από παθολογοανατόμο.
Υστεροσκόπηση
Επιτρέπει άμεση επισκόπηση της ενδομητρικής κοιλότητας και στοχευμένη λήψη δείγματος από ύποπτες περιοχές.
Απόξεση ενδομητρίου
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις για τη λήψη επαρκούς ιστού, κατά προτίμηση με υστεροσκοπική αξιολόγηση όταν ενδείκνυται.
Γιατί μπορεί να χρειάζεται υστεροσκόπηση;
Η υστεροσκόπηση επιτρέπει την άμεση εξέταση της κοιλότητας της μήτρας και μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό εστιακών αλλοιώσεων που δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθούν πλήρως με μία τυφλή βιοψία.
Άμεση όραση
Αξιολογείται ολόκληρη η ενδομητρική κοιλότητα.
Στοχευμένη βιοψία
Μπορεί να ληφθεί δείγμα από συγκεκριμένη ύποπτη περιοχή.
Εστιακές αλλοιώσεις
Μπορούν να αναγνωριστούν πολύποδες ή άλλες βλάβες που μπορεί να συνυπάρχουν.
Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;
Όχι απαραίτητα.
Η EIN είναι προκαρκινική αλλοίωση και όχι από μόνη της διηθητικός καρκίνος.
Ωστόσο, έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή σε ένα ποσοστό γυναικών μπορεί να συνυπάρχει ήδη καρκίνος του ενδομητρίου που δεν είχε αναγνωριστεί στο αρχικό δείγμα.
Ο στόχος είναι τόσο να αντιμετωπιστεί η προκαρκινική αλλοίωση όσο και να αποκλειστεί όσο το δυνατόν καλύτερα η παρουσία ήδη υπάρχοντος καρκίνου.
Γιατί μπορεί να συνυπάρχει καρκίνος χωρίς να φανεί στην πρώτη βιοψία;
Μία βιοψία εξετάζει μόνο τον ιστό που έχει ληφθεί και όχι απαραίτητα ολόκληρη την ενδομητρική κοιλότητα.
Εάν υπάρχει μία μικρή εστία καρκίνου σε διαφορετικό σημείο της μήτρας, μπορεί να μην περιλαμβάνεται στο αρχικό δείγμα.
Για αυτό η σωστή δειγματοληψία και η κατάλληλη θεραπευτική στρατηγική έχουν ιδιαίτερη σημασία μετά τη διάγνωση EIN.
Ποια είναι η οριστική θεραπεία;
Για γυναίκες που έχουν ολοκληρώσει την αναπαραγωγική τους επιθυμία, η ολική υστερεκτομή αποτελεί την οριστική θεραπεία της άτυπης υπερπλασίας / EIN.
Αφαίρεση της μήτρας
Με την υστερεκτομή αφαιρείται το όργανο στο οποίο βρίσκεται η προκαρκινική αλλοίωση.
Πλήρης ιστολογική εξέταση
Η μήτρα εξετάζεται λεπτομερώς ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχει μόνο EIN ή συνυπάρχει εστία καρκίνου.
Οριστική αντιμετώπιση
Μετά την αφαίρεση της μήτρας δεν υπάρχει κίνδυνος μελλοντικής εξέλιξης της EIN σε καρκίνο του ενδομητρίου.
Πρέπει να αφαιρεθούν και οι ωοθήκες;
Όχι απαραίτητα.
Η απόφαση για τις ωοθήκες είναι διαφορετική από την απόφαση για την αφαίρεση της μήτρας και εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, την εμμηνοπαυσιακή κατάσταση, το οικογενειακό ιστορικό και άλλους παράγοντες κινδύνου.
Ιδιαίτερα στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, η διατήρηση ή αφαίρεσή τους χρειάζεται ξεχωριστή συζήτηση.
Τι γίνεται αν επιθυμώ εγκυμοσύνη;
Σε προσεκτικά επιλεγμένες γυναίκες που επιθυμούν να διατηρήσουν τη γονιμότητά τους μπορεί να εξεταστεί συντηρητική θεραπεία με προγεσταγόνο αντί για άμεση υστερεκτομή.
Αυτή όμως δεν αποτελεί απλή αναβολή της θεραπείας και απαιτεί στενή ιατρική παρακολούθηση.
Προσεκτική επιλογή
Πρέπει προηγουμένως να γίνει κατάλληλη αξιολόγηση ώστε να μειωθεί η πιθανότητα να υπάρχει ήδη διηθητικός καρκίνος.
Προγεσταγονική θεραπεία
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενδομήτριο σύστημα λεβονοργεστρέλης ή άλλη κατάλληλη προγεσταγονική θεραπεία.
Στενή παρακολούθηση
Απαιτούνται επαναλαμβανόμενες ιστολογικές εξετάσεις για να επιβεβαιώνεται η ανταπόκριση.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ορμονικό σπιράλ;
Το ενδομήτριο σύστημα λεβονοργεστρέλης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως προγεσταγονική θεραπεία σε επιλεγμένες γυναίκες στις οποίες επιλέγεται συντηρητική αντιμετώπιση.
Απελευθερώνει προγεσταγόνο απευθείας μέσα στην ενδομητρική κοιλότητα και μπορεί να προκαλέσει υποστροφή της αλλοίωσης.
Δεν αρκεί απλώς να μειωθεί ή να σταματήσει η αιμορραγία.
Πώς γίνεται η παρακολούθηση στη συντηρητική θεραπεία;
Η ανταπόκριση αξιολογείται με επαναλαμβανόμενη ιστολογική δειγματοληψία του ενδομητρίου σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Πλήρης υποστροφή
Δεν ανευρίσκεται πλέον EIN στο επαναληπτικό ιστολογικό δείγμα.
Επιμονή
Η αλλοίωση παραμένει παρά τη θεραπεία και χρειάζεται επανεκτίμηση του θεραπευτικού πλάνου.
Εξέλιξη
Εάν εμφανιστεί καρκίνος ή επιδείνωση της ιστολογικής εικόνας, απαιτείται αλλαγή της αντιμετώπισης.
Πότε μπορεί να γίνει προσπάθεια για εγκυμοσύνη;
Σε γυναίκες που έχουν επιλέξει συντηρητική θεραπεία λόγω επιθυμίας γονιμότητας, η προσπάθεια για εγκυμοσύνη γίνεται αφού επιβεβαιωθεί ιστολογικά πλήρης ανταπόκριση στη θεραπεία.
Η συνεργασία με ειδικό αναπαραγωγής μπορεί να είναι χρήσιμη ώστε να μην υπάρχει άσκοπη καθυστέρηση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν άλλοι παράγοντες υπογονιμότητας.
Τι γίνεται μετά την ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης;
Επειδή η συντηρητική θεραπεία δεν εξαλείφει οριστικά τον κίνδυνο υποτροπής, μετά την ολοκλήρωση της αναπαραγωγικής επιθυμίας συνήθως συζητείται η οριστική χειρουργική αντιμετώπιση.
Μπορεί να υποτροπιάσει μετά από συντηρητική θεραπεία;
Ναι.
Ακόμη και μετά από πλήρη ιστολογική υποστροφή, η EIN μπορεί να επανεμφανιστεί.
Μπορούμε να μειώσουμε τους παράγοντες κινδύνου;
Η αντιμετώπιση τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής θεραπείας.
Σωματικό βάρος
Όταν υπάρχει παχυσαρκία, η απώλεια βάρους μπορεί να μειώσει την περιφερική οιστρογονική επίδραση και να βελτιώσει τη συνολική μεταβολική υγεία.
Χρόνια ανωορρηξία
Η σωστή αντιμετώπιση της ανωορρηξίας είναι σημαντική για τη μελλοντική προστασία του ενδομητρίου.
Διαβήτης και μεταβολικοί παράγοντες
Ο καλός μεταβολικός έλεγχος αποτελεί μέρος της συνολικής φροντίδας.
Τι σημαίνει η διάγνωση μετά την εμμηνόπαυση;
Σε μετεμμηνοπαυσιακή γυναίκα η διάγνωση EIN έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν υπάρχει ζήτημα διατήρησης της γονιμότητας και ο κίνδυνος συνυπάρχουσας ενδομητρικής κακοήθειας πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.
Στις περισσότερες κατάλληλες για χειρουργείο γυναίκες η οριστική αντιμετώπιση είναι η υστερεκτομή.
Αρκεί η απόξεση ως θεραπεία;
Όχι.
Η απόξεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διαγνωστική δειγματοληψία, αλλά δεν θεωρείται από μόνη της οριστική θεραπεία της EIN.
Χρειάζεται συγκεκριμένο θεραπευτικό και παρακολουθητικό πλάνο.
Τι πρέπει να γίνει μετά από μία διάγνωση EIN;
Επιβεβαίωση της ιστολογίας
Η ιστολογική διάγνωση αποτελεί τη βάση για τον σχεδιασμό της θεραπείας.
Αξιολόγηση της κοιλότητας
Μπορεί να χρειαστεί περαιτέρω δειγματοληψία ή υστεροσκοπική αξιολόγηση ανάλογα με την αρχική διερεύνηση.
Συζήτηση γονιμότητας
Η επιθυμία μελλοντικής εγκυμοσύνης επηρεάζει καθοριστικά την επιλογή θεραπείας.
Επιλογή θεραπείας
Η αντιμετώπιση μπορεί να είναι οριστική χειρουργική ή, σε προσεκτικά επιλεγμένες περιπτώσεις, συντηρητική με προγεσταγόνο.
Η άτυπη υπερπλασία / EIN είναι μία προκαρκινική αλλοίωση του ενδομητρίου. Δεν σημαίνει ότι υπάρχει απαραίτητα καρκίνος, αλλά χρειάζεται ενεργή αντιμετώπιση επειδή μπορεί να συνυπάρχει καρκίνος του ενδομητρίου ή να αναπτυχθεί στο μέλλον. Η διάγνωση είναι ιστολογική. Για τις γυναίκες που έχουν ολοκληρώσει την αναπαραγωγική τους επιθυμία, η ολική υστερεκτομή αποτελεί την οριστική θεραπεία. Σε προσεκτικά επιλεγμένες γυναίκες που επιθυμούν εγκυμοσύνη μπορεί να εφαρμοστεί προγεσταγονική θεραπεία με στενή και επαναλαμβανόμενη ιστολογική παρακολούθηση.