Επείγουσα Αντισύλληψη
Η επείγουσα αντισύλληψη χρησιμοποιείται μετά από σεξουαλική επαφή χωρίς επαρκή αντισυλληπτική προστασία ή όταν έχει αποτύχει η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε, όπως σε ρήξη προφυλακτικού ή λάθος λήψη αντισυλληπτικού χαπιού. Υπάρχουν φαρμακευτικές επιλογές και η δυνατότητα τοποθέτησης σπιράλ χαλκού. Η αποτελεσματικότητα είναι μεγαλύτερη όσο νωρίτερα χρησιμοποιηθεί η κατάλληλη μέθοδος, ενώ η επιλογή εξαρτάται από τον χρόνο που έχει περάσει, το σημείο του κύκλου, το σωματικό βάρος, τα φάρμακα που λαμβάνονται και την ανάγκη για συνεχιζόμενη αντισύλληψη.
Τι είναι η επείγουσα αντισύλληψη;
Η επείγουσα αντισύλληψη είναι μία μέθοδος πρόληψης εγκυμοσύνης που χρησιμοποιείται μετά από πιθανή έκθεση σε εγκυμοσύνη.
Δεν προορίζεται να αντικαταστήσει μία σταθερή αντισυλληπτική μέθοδο, αλλά αποτελεί σημαντική επιλογή όταν η συνήθης αντισύλληψη δεν χρησιμοποιήθηκε ή απέτυχε.
Δρα πριν εγκατασταθεί εγκυμοσύνη και δεν διακόπτει μία ήδη εμφυτευμένη κύηση.
Πότε μπορεί να χρειάζεται;
Επαφή χωρίς αντισύλληψη
Όταν δεν χρησιμοποιήθηκε καμία αντισυλληπτική μέθοδος.
Ρήξη προφυλακτικού
Όταν το προφυλακτικό έσπασε, γλίστρησε ή χρησιμοποιήθηκε λανθασμένα.
Ξεχασμένα αντισυλληπτικά χάπια
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ανάλογα με τον αριθμό και τη χρονική θέση των χαμένων χαπιών.
Καθυστέρηση άλλης ορμονικής μεθόδου
Μπορεί να χρειάζεται όταν έχει καθυστερήσει σημαντικά ένεση, patch, δακτύλιος ή άλλη μέθοδος.
Λανθασμένη χρήση αντισύλληψης
Όταν υπάρχει αμφιβολία αν η μέθοδος χρησιμοποιήθηκε σωστά.
Σεξουαλική επίθεση
Η επείγουσα αντισύλληψη μπορεί να αποτελεί μέρος της συνολικής ιατρικής φροντίδας όταν υπάρχει κίνδυνος εγκυμοσύνης.
Ποιες επιλογές υπάρχουν;
Ulipristal acetate
Φαρμακευτική επείγουσα αντισύλληψη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι 120 ώρες μετά τη σεξουαλική επαφή.
Levonorgestrel
Φαρμακευτική επιλογή που είναι αποτελεσματικότερη όσο νωρίτερα ληφθεί μετά την επαφή.
Σπιράλ χαλκού
Αποτελεί την αποτελεσματικότερη μέθοδο επείγουσας αντισύλληψης και παράλληλα προσφέρει μακροχρόνια αντισύλληψη.
Πόσο γρήγορα πρέπει να χρησιμοποιηθεί;
Η βασική αρχή είναι:
Δεν χρειάζεται να περιμένει κάποια να περάσουν ώρες ή να φτάσει στην «επόμενη ημέρα».
Η επείγουσα αντισύλληψη μπορεί να ληφθεί άμεσα μετά την επαφή όταν υπάρχει ένδειξη.
Είναι πραγματικά «χάπι της επόμενης ημέρας»;
Ο όρος χρησιμοποιείται συχνά, αλλά είναι κάπως παραπλανητικός.
Δεν χρειάζεται να λαμβάνεται μόνο την επόμενη ημέρα και, ανάλογα με το σκεύασμα, μπορεί να υπάρχει αποτελεσματικότητα για περισσότερες ημέρες μετά την επαφή.
Τι είναι η ulipristal acetate;
Η ulipristal acetate είναι εκλεκτικός τροποποιητής των υποδοχέων προγεστερόνης και χρησιμοποιείται για επείγουσα αντισύλληψη.
Η κύρια δράση της είναι η καθυστέρηση ή αναστολή της ωορρηξίας.
Χρονικό παράθυρο
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέχρι 120 ώρες μετά την επαφή.
Κοντά στην ωορρηξία
Μπορεί να διατηρεί μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από τη levonorgestrel όταν η ωορρηξία πλησιάζει.
Συνέχιση ορμονικής αντισύλληψης
Χρειάζεται ειδική καθοδήγηση, επειδή η άμεση έναρξη προγεσταγονικής αντισύλληψης μπορεί να μειώσει τη δράση της.
Τι είναι η levonorgestrel;
Η levonorgestrel είναι προγεσταγόνο που χρησιμοποιείται ως επείγουσα αντισύλληψη κυρίως μέσω καθυστέρησης της ωορρηξίας.
Η αποτελεσματικότητά της είναι μεγαλύτερη όσο πιο γρήγορα ληφθεί.
Γιατί το σπιράλ χαλκού είναι τόσο αποτελεσματικό;
Το σπιράλ χαλκού αποτελεί την αποτελεσματικότερη γνωστή μορφή επείγουσας αντισύλληψης.
Ο χαλκός δημιουργεί ένα περιβάλλον που επηρεάζει έντονα τη λειτουργία των σπερματοζωαρίων και εμποδίζει τη γονιμοποίηση.
Πολύ υψηλή αποτελεσματικότητα
Έχει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από τα χάπια επείγουσας αντισύλληψης.
Μακροχρόνια προστασία
Μετά την τοποθέτηση μπορεί να συνεχίσει να χρησιμοποιείται ως αντισύλληψη για χρόνια.
Δεν εξαρτάται από το βάρος
Η αποτελεσματικότητά του δεν φαίνεται να μειώνεται λόγω αυξημένου σωματικού βάρους.
Ποια μέθοδος είναι καλύτερη;
Η καλύτερη επιλογή εξαρτάται από το κλινικό πλαίσιο.
Σπιράλ χαλκού
Είναι η αποτελεσματικότερη επιλογή όταν είναι κατάλληλο και αποδεκτό από τη γυναίκα.
Ulipristal
Συχνά προτιμάται όταν έχουν περάσει περισσότερες ώρες ή όταν η επαφή μπορεί να ήταν πιο κοντά στην ωορρηξία.
Levonorgestrel
Παραμένει αποτελεσματική και πρακτική επιλογή όταν λαμβάνεται έγκαιρα.
Γιατί έχει σημασία η ωορρηξία;
Τα χάπια επείγουσας αντισύλληψης λειτουργούν κυρίως καθυστερώντας την ωορρηξία.
Εάν η ωορρηξία έχει ήδη ολοκληρωθεί, δεν μπορούν να «γυρίσουν τον χρόνο πίσω».
Μπορούμε να ξέρουμε ακριβώς πότε έγινε η ωορρηξία;
Όχι πάντα.
Ακόμη και σε γυναίκες με σχετικά τακτικό κύκλο, η ημέρα της ωορρηξίας μπορεί να μεταβάλλεται.
Για αυτό η απόφαση για επείγουσα αντισύλληψη δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε μία εφαρμογή περιόδου ή σε απλό ημερολογιακό υπολογισμό.
Παίζει ρόλο το σωματικό βάρος;
Μπορεί.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η αποτελεσματικότητα των από του στόματος μεθόδων μπορεί να μειώνεται σε γυναίκες με υψηλότερο σωματικό βάρος ή BMI, ιδιαίτερα για τη levonorgestrel.
Ποιες παρενέργειες μπορεί να προκαλέσει το χάπι;
Ναυτία
Μπορεί να εμφανιστεί προσωρινά μετά τη λήψη.
Κεφαλαλγία
Μπορεί να εμφανιστεί ήπιος πονοκέφαλος.
Κόπωση
Ορισμένες γυναίκες αισθάνονται προσωρινή αδυναμία ή κόπωση.
Πόνος χαμηλά
Μπορεί να υπάρξουν ήπιες κράμπες.
Αλλαγή στην επόμενη περίοδο
Η αιμορραγία μπορεί να έρθει λίγο νωρίτερα ή αργότερα από το αναμενόμενο.
Spotting
Μπορεί να εμφανιστεί μικρή ενδιάμεση αιμορραγία.
Τι γίνεται αν κάνω εμετό μετά τη λήψη;
Εάν εμφανιστεί εμετός σχετικά σύντομα μετά τη λήψη του χαπιού, μπορεί να μην έχει απορροφηθεί επαρκώς.
Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χρειάζεται επανάληψη της δόσης ή άλλη μέθοδος, ανάλογα με το σκεύασμα και τον χρόνο.
Πότε θα έρθει η επόμενη περίοδος;
Η επόμενη περίοδος μπορεί να έρθει στην αναμενόμενη ημέρα, λίγο νωρίτερα ή λίγο αργότερα.
Μπορεί επίσης να υπάρξει μικρό spotting πριν από την περίοδο.
Πότε χρειάζεται τεστ εγκυμοσύνης;
Ένα τεστ εγκυμοσύνης μπορεί να χρειάζεται εάν:
Η περίοδος καθυστερεί
Ιδιαίτερα όταν η καθυστέρηση είναι μεγαλύτερη από το αναμενόμενο.
Η αιμορραγία είναι πολύ διαφορετική
Μία ασυνήθιστα ελαφριά αιμορραγία δεν αποκλείει εγκυμοσύνη.
Υπάρχουν συμπτώματα εγκυμοσύνης
Ναυτία, ευαισθησία μαστών ή άλλα συμπτώματα μπορεί να χρειάζονται έλεγχο.
Έχουν περάσει περίπου 3 εβδομάδες από την επαφή
Ένα τεστ σε αυτό το χρονικό σημείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ασφαλή επιβεβαίωση.
Είναι 100% αποτελεσματική;
Όχι.
Καμία από του στόματος επείγουσα αντισύλληψη δεν προσφέρει απόλυτη προστασία.
Η πιθανότητα αποτυχίας εξαρτάται από τον χρόνο λήψης, την ωορρηξία και άλλους παράγοντες.
Πότε μπορώ να ξαναρχίσω το αντισυλληπτικό χάπι μετά από ulipristal;
Η ulipristal αλληλεπιδρά λειτουργικά με την προγεστερόνη.
Για αυτό η επανέναρξη ή έναρξη ορμονικής αντισύλληψης δεν πρέπει να γίνεται αμέσως χωρίς τις κατάλληλες οδηγίες.
Μπορώ να ξεκινήσω αντισύλληψη μετά από levonorgestrel;
Γενικά, μετά από levonorgestrel μπορεί να ξεκινήσει ή να συνεχιστεί ορμονική αντισύλληψη άμεσα.
Ωστόσο, χρειάζεται συμπληρωματική προστασία για συγκεκριμένο διάστημα μέχρι να γίνει αποτελεσματική η τακτική μέθοδος.
Το χάπι προστατεύει και από επόμενη επαφή;
Όχι.
Η επείγουσα αντισύλληψη που λαμβάνεται για μία συγκεκριμένη επαφή δεν προσφέρει αξιόπιστη προστασία για όλες τις επόμενες σεξουαλικές επαφές μέσα στον ίδιο κύκλο.
Μπορώ να χρησιμοποιήσω επείγουσα αντισύλληψη περισσότερες από μία φορές;
Ναι, εάν υπάρχει νέα ανάγκη.
Η επαναλαμβανόμενη χρήση δεν προκαλεί υπογονιμότητα, αλλά δεν είναι τόσο αποτελεσματική ή πρακτική όσο μία σταθερή αντισυλληπτική μέθοδος.
Επηρεάζει τη μελλοντική γονιμότητα;
Όχι.
Η επείγουσα αντισύλληψη δεν προκαλεί μόνιμη επίδραση στις ωοθήκες και δεν μειώνει τη μελλοντική γονιμότητα.
Είναι το ίδιο με το χάπι της άμβλωσης;
Όχι.
Η επείγουσα αντισύλληψη και η φαρμακευτική διακοπή κύησης είναι εντελώς διαφορετικές θεραπείες.
Επείγουσα αντισύλληψη
Προσπαθεί να αποτρέψει την εγκυμοσύνη πριν εγκατασταθεί.
Φαρμακευτική άμβλωση
Χρησιμοποιείται όταν υπάρχει ήδη εγκατεστημένη ενδομήτρια εγκυμοσύνη.
Τι γίνεται αν είμαι ήδη έγκυος;
Η επείγουσα αντισύλληψη δεν διακόπτει μία ήδη εγκατεστημένη κύηση.
Εάν μια γυναίκα πάρει κατά λάθος χάπι επείγουσας αντισύλληψης ενώ είναι ήδη έγκυος, αυτό δεν λειτουργεί ως φάρμακο άμβλωσης.
Αυξάνει τον κίνδυνο έκτοπης κύησης;
Η επείγουσα αντισύλληψη δεν θεωρείται ότι αυξάνει από μόνη της τον κίνδυνο έκτοπης κύησης.
Ωστόσο, εάν προκύψει εγκυμοσύνη παρά τη χρήση και υπάρχει έντονος μονόπλευρος πόνος, αιμορραγία ή λιποθυμική τάση, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί στον θηλασμό;
Υπάρχουν επιλογές επείγουσας αντισύλληψης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά τον θηλασμό.
Οι ακριβείς οδηγίες εξαρτώνται από το φάρμακο που επιλέγεται και τις σύγχρονες συστάσεις για τη συγκεκριμένη ουσία.
Μπορούν άλλα φάρμακα να μειώσουν την αποτελεσματικότητα;
Ναι.
Ορισμένα φάρμακα που επάγουν ηπατικά ένζυμα μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα των από του στόματος φαρμάκων επείγουσας αντισύλληψης.
Ορισμένα αντιεπιληπτικά
Μπορούν να μειώσουν την αποτελεσματικότητα της από του στόματος επείγουσας αντισύλληψης.
Ορισμένα αντιφυματικά
Μπορεί επίσης να έχουν ενζυμική επαγωγή.
St John’s Wort
Το φυτικό σκεύασμα υπερικό μπορεί να αλληλεπιδρά με αρκετές ορμονικές θεραπείες.
Προστατεύει από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα;
Όχι.
Το χάπι επείγουσας αντισύλληψης και το σπιράλ χαλκού προστατεύουν από εγκυμοσύνη, όχι από χλαμύδια, γονόρροια, HIV, HPV ή άλλα ΣΜΝ.
Τι γίνεται μετά από σεξουαλική επίθεση;
Όταν υπάρχει κίνδυνος εγκυμοσύνης, η επείγουσα αντισύλληψη αποτελεί μόνο ένα μέρος της φροντίδας.
Μπορεί επίσης να χρειάζονται:
Έλεγχος για ΣΜΝ
Ανάλογα με την έκθεση και τον χρόνο που έχει περάσει.
Προφύλαξη για HIV
Σε συγκεκριμένες εκθέσεις μπορεί να χρειάζεται άμεση αξιολόγηση για post-exposure prophylaxis.
Ιατρική και ψυχολογική υποστήριξη
Η φροντίδα πρέπει να είναι ολοκληρωμένη και προσαρμοσμένη στις ανάγκες της γυναίκας.
Χρειάζεται γυναικολογική εξέταση πριν πάρω το χάπι;
Όχι συνήθως.
Η φαρμακευτική επείγουσα αντισύλληψη δεν απαιτεί συνήθως γυναικολογική εξέταση ή υπερηχογράφημα πριν από τη λήψη.
Εάν όμως υπάρχουν πόνος, αιμορραγία ή πιθανότητα ήδη εγκατεστημένης εγκυμοσύνης, μπορεί να χρειάζεται επιπλέον αξιολόγηση.
Τι χρειάζεται πριν από το σπιράλ χαλκού;
Η τοποθέτηση απαιτεί γυναικολογική εξέταση και αξιολόγηση για πιθανή εγκυμοσύνη και αντενδείξεις.
Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να χρειάζεται έλεγχος για σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις.
Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;
Έντονος μονόπλευρος πόνος
Ιδιαίτερα εάν υπάρχει θετικό τεστ εγκυμοσύνης ή καθυστέρηση.
Λιποθυμία ή έντονη αδυναμία
Χρειάζεται αποκλεισμό σοβαρής αιμορραγίας ή έκτοπης κύησης.
Πολύ έντονη αιμορραγία
Δεν αποτελεί τυπική παρενέργεια που πρέπει να αγνοηθεί.
Επίμονη σημαντική καθυστέρηση
Χρειάζεται τεστ εγκυμοσύνης.
Τι αντισύλληψη μπορώ να χρησιμοποιήσω μετά;
Η ανάγκη για επείγουσα αντισύλληψη είναι συχνά μία καλή ευκαιρία να συζητηθεί μία πιο σταθερή μέθοδος.
Αντισυλληπτικό χάπι
Μπορεί να ξεκινήσει με τις κατάλληλες οδηγίες ανάλογα με το είδος της επείγουσας αντισύλληψης.
Ορμονικό σπιράλ
Προσφέρει πολύ υψηλή αποτελεσματικότητα και μακρά διάρκεια.
Σπιράλ χαλκού
Μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως επείγουσα και μακροχρόνια αντισύλληψη.
Εμφύτευμα
Αποτελεί πολύ αποτελεσματική μέθοδο μακράς διάρκειας.
Προφυλακτικό
Παράλληλα μειώνει τον κίνδυνο πολλών σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων.
Συχνές παρανοήσεις
«Είναι άμβλωση»
Όχι. Η επείγουσα αντισύλληψη δρα πριν εγκατασταθεί εγκυμοσύνη.
«Πρέπει να περιμένω μέχρι αύριο»
Όχι. Όσο πιο γρήγορα χρησιμοποιηθεί τόσο καλύτερα.
«Θα με κάνει στείρα»
Δεν επηρεάζει τη μελλοντική γονιμότητα.
«Με προστατεύει για όλο τον μήνα»
Δεν προστατεύει αξιόπιστα από επόμενες επαφές στον ίδιο κύκλο.
«Μπορώ να υπολογίσω με βεβαιότητα την ωορρηξία από το app»
Οι εφαρμογές δίνουν μόνο εκτίμηση και όχι επιβεβαίωση της πραγματικής ημέρας ωορρηξίας.
Πότε χρειάζεται γυναικολογική συμβουλευτική;
Έχουν περάσει αρκετές ημέρες
Χρειάζεται να επιλεγεί η πιο αποτελεσματική διαθέσιμη μέθοδος.
Υπάρχει υψηλότερο σωματικό βάρος
Μπορεί να επηρεάζει την επιλογή της από του στόματος μεθόδου.
Λαμβάνετε άλλα φάρμακα
Πιθανές αλληλεπιδράσεις μπορεί να μειώσουν την αποτελεσματικότητα.
Ξεχάστηκαν αντισυλληπτικά χάπια
Η ανάγκη για επείγουσα αντισύλληψη εξαρτάται από το είδος του χαπιού και τον αριθμό των χαμένων δόσεων.
Θέλετε ταυτόχρονα μακροχρόνια αντισύλληψη
Το σπιράλ χαλκού μπορεί να προσφέρει και τις δύο λειτουργίες.
Η επείγουσα αντισύλληψη χρησιμοποιείται μετά από σεξουαλική επαφή χωρίς επαρκή προστασία ή μετά από αποτυχία της αντισυλληπτικής μεθόδου. Οι βασικές επιλογές είναι η ulipristal acetate, η levonorgestrel και το σπιράλ χαλκού, το οποίο είναι η αποτελεσματικότερη μέθοδος και μπορεί να συνεχίσει ως μακροχρόνια αντισύλληψη. Η αποτελεσματικότητα των χαπιών είναι μεγαλύτερη όσο νωρίτερα ληφθούν και εξαρτάται από το πόσο κοντά βρίσκεται η γυναίκα στην ωορρηξία. Η επείγουσα αντισύλληψη δεν προκαλεί άμβλωση, δεν επηρεάζει τη μελλοντική γονιμότητα και δεν προστατεύει από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή από επόμενες επαφές μέσα στον ίδιο κύκλο.