Αδενομύωση
Η αδενομύωση είναι μία καλοήθης πάθηση της μήτρας κατά την οποία ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο βρίσκεται μέσα στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. Μπορεί να προκαλεί έντονη και επώδυνη περίοδο, χρόνιο πυελικό πόνο ή αίσθημα πίεσης, ενώ σε αρκετές γυναίκες ανακαλύπτεται τυχαία χωρίς σημαντικά συμπτώματα.
Τι είναι η αδενομύωση;
Η αδενομύωση αφορά παρουσία ενδομητρικού τύπου αδένων και στρώματος μέσα στο μυομήτριο, δηλαδή στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πάχυνση και ανομοιογένεια του μυομητρίου και, σε ορισμένες γυναίκες, σε αύξηση του μεγέθους της μήτρας.
Δεν είναι καρκίνος και δεν θεωρείται προκαρκινική κατάσταση.
Είναι το ίδιο με την ενδομητρίωση;
Όχι. Οι δύο παθήσεις σχετίζονται αλλά δεν είναι ίδιες.
Αδενομύωση
Ο ενδομητρικός τύπος ιστού βρίσκεται μέσα στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας.
Ενδομητρίωση
Ενδομητρικός τύπος ιστού βρίσκεται έξω από τη μήτρα, για παράδειγμα στις ωοθήκες, στο περιτόναιο ή σε άλλες περιοχές της πυέλου.
Μία γυναίκα μπορεί να έχει αδενομύωση, ενδομητρίωση ή και τις δύο.
Σε ποιες γυναίκες εμφανίζεται;
Η αδενομύωση μπορεί να εμφανιστεί σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας και είναι συχνότερη όσο αυξάνεται η ηλικία πριν από την εμμηνόπαυση.
Με τη βελτίωση του διακολπικού υπερηχογραφήματος αναγνωρίζεται πλέον συχνότερα και σε νεότερες γυναίκες.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;
Έντονη περίοδος
Η αιμορραγία μπορεί να είναι αυξημένη ή να διαρκεί περισσότερες ημέρες.
Δυσμηνόρροια
Ο πόνος στην περίοδο μπορεί να είναι έντονος και σε ορισμένες γυναίκες να επιδεινώνεται σταδιακά.
Χρόνιος πυελικός πόνος
Μπορεί να υπάρχει πόνος ή αίσθημα βάρους και εκτός περιόδου.
Πόνος στην επαφή
Σε ορισμένες γυναίκες μπορεί να εμφανίζεται βαθιά δυσπαρευνία.
Αίσθημα πίεσης
Μία διογκωμένη ή ευαίσθητη μήτρα μπορεί να προκαλεί αίσθημα βάρους χαμηλά στην κοιλιά.
Καμία ενόχληση
Αρκετές γυναίκες δεν έχουν σημαντικά συμπτώματα και η διάγνωση γίνεται τυχαία.
Γιατί μπορεί να προκαλεί έντονη περίοδο;
Η αδενομύωση επηρεάζει τη δομή και τη συσταλτικότητα του μυομητρίου και μπορεί να συνδέεται με μεγαλύτερη επιφάνεια ενδομητρίου και δυσλειτουργία της φυσιολογικής αιμόστασης της μήτρας.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι αυξημένη ή παρατεταμένη εμμηνορρυσιακή αιμορραγία.
Δεν είναι όμως ειδικός μόνο για την αδενομύωση και μπορεί να εμφανίζεται και σε άλλες παθήσεις.
Μπορεί να προκαλέσει αναιμία;
Ναι. Όταν υπάρχει χρόνια έντονη αιμορραγία μπορεί να αναπτυχθεί έλλειψη σιδήρου και σιδηροπενική αναιμία.
Κόπωση
Μπορεί να υπάρχει συνεχής αδυναμία ή μειωμένη αντοχή.
Δύσπνοια
Ιδιαίτερα κατά την άσκηση ή το ανέβασμα σκάλας.
Ζάλη
Μπορεί να συνοδεύει σημαντική σιδηροπενία ή αναιμία.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Σήμερα η διάγνωση μπορεί συχνά να γίνει με βάση την κλινική εικόνα και το διακολπικό υπερηχογράφημα.
Ιστορικό
Η έντονη και επώδυνη περίοδος, η σταδιακή επιδείνωση του πόνου και άλλα συμπτώματα μπορεί να δημιουργήσουν υποψία.
Γυναικολογική εξέταση
Η μήτρα μπορεί να είναι διογκωμένη, σφαιρική ή ευαίσθητη στην ψηλάφηση.
Διακολπικό υπερηχογράφημα
Μπορεί να αναδείξει χαρακτηριστικές μεταβολές του μυομητρίου.
MRI
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις όταν το υπερηχογράφημα δεν είναι σαφές ή χρειάζεται λεπτομερέστερη χαρτογράφηση.
Τι μπορεί να δείξει το υπερηχογράφημα;
Η διάγνωση βασίζεται σε συνδυασμό υπερηχογραφικών χαρακτηριστικών και όχι σε ένα μόνο εύρημα.
Ανομοιογενές μυομήτριο
Το μυϊκό τοίχωμα μπορεί να έχει μη ομοιόμορφη υφή.
Ασυμμετρία τοιχωμάτων
Το ένα τοίχωμα της μήτρας μπορεί να είναι παχύτερο από το άλλο.
Μικρές μυομητρικές κύστεις
Μπορεί να υπάρχουν μικρές κυστικές περιοχές μέσα στο μυομήτριο.
Σφαιρική μορφή μήτρας
Η μήτρα μπορεί να αποκτήσει περισσότερο σφαιρικό ή διογκωμένο σχήμα.
Υποενδομητρικές γραμμώσεις
Μπορεί να υπάρχουν χαρακτηριστικές γραμμώσεις ή σκιάσεις μέσα στο μυομήτριο.
Μεταβολές της junctional zone
Η περιοχή μετάβασης μεταξύ ενδομητρίου και μυομητρίου μπορεί να εμφανίζεται ακανόνιστη.
Υπάρχουν διαφορετικές μορφές;
Διάχυτη αδενομύωση
Οι μεταβολές αφορούν μεγαλύτερη περιοχή του μυομητρίου και μπορεί να επηρεάζουν σημαντικό τμήμα της μήτρας.
Εστιακή αδενομύωση
Οι αλλοιώσεις εντοπίζονται περισσότερο σε μία συγκεκριμένη περιοχή του μυομητρίου.
Αδενομύωμα
Εστιακή μορφή που μπορεί να εμφανίζεται ως πιο σαφώς οριοθετημένη βλάβη μέσα στο μυομήτριο.
Ποια είναι η διαφορά από τα ινομυώματα;
Η αδενομύωση και τα ινομυώματα μπορούν να προκαλούν παρόμοια συμπτώματα, αλλά είναι διαφορετικές καταστάσεις.
Ινομύωμα
Είναι ένας συνήθως σαφώς περιγεγραμμένος καλοήθης όγκος του μυομητρίου.
Αδενομύωση
Αφορά διήθηση και αναδιαμόρφωση του μυομητρίου χωρίς απαραίτητα να υπάρχει σαφώς περιγεγραμμένος όγκος.
Μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα;
Η σχέση μεταξύ αδενομύωσης και γονιμότητας είναι σύνθετη.
Σε ορισμένες γυναίκες η αδενομύωση μπορεί να σχετίζεται με μειωμένη πιθανότητα εμφύτευσης ή αυξημένο κίνδυνο αποβολής, ιδιαίτερα όταν είναι εκτεταμένη.
Πολλές γυναίκες με αδενομύωση συλλαμβάνουν και έχουν φυσιολογική εγκυμοσύνη.
Επηρεάζει την εγκυμοσύνη;
Οι περισσότερες γυναίκες με αδενομύωση μπορούν να έχουν φυσιολογική κύηση.
Ορισμένες μελέτες έχουν συσχετίσει την αδενομύωση με αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μαιευτικών επιπλοκών, αλλά ο ατομικός κίνδυνος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Η παρουσία αδενομύωσης από μόνη της δεν αποτελεί ένδειξη για καισαρική τομή.
Τι συμβαίνει μετά την εμμηνόπαυση;
Επειδή η αδενομύωση επηρεάζεται από τις ορμόνες, τα συμπτώματα συνήθως μειώνονται μετά την εμμηνόπαυση.
Η μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία χρειάζεται πάντα ξεχωριστή αξιολόγηση.
Χρειάζεται πάντα θεραπεία;
Όχι.
Η θεραπεία εξαρτάται κυρίως από τα συμπτώματα και όχι μόνο από την υπερηχογραφική εικόνα.
Χωρίς συμπτώματα
Μπορεί να μην απαιτείται καμία ειδική θεραπεία.
Ήπια συμπτώματα
Μπορεί να αντιμετωπιστούν συντηρητικά με παρακολούθηση και κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.
Σημαντικά συμπτώματα
Όταν ο πόνος ή η αιμορραγία επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, μπορεί να χρειάζεται πιο ενεργή θεραπεία.
Πώς αντιμετωπίζεται ο πόνος;
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μπορούν να μειώσουν την παραγωγή προσταγλανδινών και να βοηθήσουν στη δυσμηνόρροια όταν δεν υπάρχει αντένδειξη.
Είναι ιδιαίτερα χρήσιμα όταν ο πόνος περιορίζεται κυρίως στις ημέρες της περιόδου.
Τι γίνεται με την έντονη αιμορραγία;
Σε γυναίκες με έντονη περίοδο μπορεί να χρησιμοποιηθεί μη ορμονική θεραπεία όπως το τρανεξαμικό οξύ, όταν είναι κατάλληλο για το συγκεκριμένο ιστορικό.
Μπορεί να μειώσει την ποσότητα της εμμηνορρυσιακής αιμορραγίας χωρίς να καταστέλλει την ωορρηξία.
Ποιες ορμονικές θεραπείες μπορούν να βοηθήσουν;
Αντισυλληπτικό χάπι
Μπορεί να μειώσει τον πόνο και την ποσότητα της αιμορραγίας σε κατάλληλες γυναίκες.
Προγεσταγόνα
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε διαφορετικά θεραπευτικά σχήματα ανάλογα με την ηλικία, τα συμπτώματα και τις ανάγκες της γυναίκας.
Ορμονικό σπιράλ
Το ενδομήτριο σύστημα λεβονοργεστρέλης μπορεί να μειώσει σημαντικά τόσο την αιμορραγία όσο και τη δυσμηνόρροια.
Πόσο χρήσιμο είναι το ορμονικό σπιράλ;
Το ορμονικό σπιράλ με λεβονοργεστρέλη αποτελεί συχνά μία από τις πιο αποτελεσματικές συντηρητικές επιλογές για γυναίκες με αδενομύωση και έντονη περίοδο.
Μπορεί να μειώσει:
Την αιμορραγία
Σε πολλές γυναίκες η περίοδος γίνεται σημαντικά μικρότερη ή μπορεί σταδιακά να σταματήσει.
Τη δυσμηνόρροια
Η μείωση της δραστηριότητας του ενδομητρίου μπορεί να μειώσει σημαντικά τον πόνο.
Το ενδομήτριο γίνεται πολύ λεπτό και επομένως παράγεται πολύ μικρότερη ποσότητα αίματος.
Υπάρχουν ισχυρότερες ορμονικές θεραπείες;
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν θεραπείες που καταστέλλουν προσωρινά την ωοθηκική ορμονική λειτουργία, όπως φάρμακα που δρουν στον άξονα GnRH.
Δεν χρησιμοποιούνται συνήθως ως απεριόριστη μακροχρόνια θεραπεία λόγω των πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών από την υποοιστρογονική κατάσταση.
Υπάρχουν επεμβάσεις που διατηρούν τη μήτρα;
Ναι, αλλά η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τη μορφή και την έκταση της αδενομύωσης.
Εστιακή εκτομή
Σε πολύ επιλεγμένες περιπτώσεις εστιακής αδενομύωσης μπορεί να εξεταστεί χειρουργική αφαίρεση της εστίας με διατήρηση της μήτρας.
Εμβολισμός μητριαίων αρτηριών
Μπορεί να αποτελέσει θεραπευτική επιλογή σε συγκεκριμένες γυναίκες με συμπτωματική αδενομύωση.
Άλλες ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές
Υπάρχουν και άλλες μέθοδοι σε επιλεγμένα κέντρα, αλλά η καταλληλότητά τους εξαρτάται από το ιστορικό και τις αναπαραγωγικές επιθυμίες.
Πότε μπορεί να χρειαστεί υστερεκτομή;
Η υστερεκτομή αποτελεί την οριστική θεραπεία της αδενομύωσης, επειδή αφαιρεί τη μήτρα στην οποία βρίσκεται η πάθηση.
Δεν αποτελεί όμως την πρώτη επιλογή για όλες τις γυναίκες.
Μπορεί να εξεταστεί όταν:
Τα συμπτώματα είναι σοβαρά
Ο πόνος ή η αιμορραγία επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Οι συντηρητικές θεραπείες έχουν αποτύχει
Δεν υπάρχει ικανοποιητικός έλεγχος των συμπτωμάτων με λιγότερο επεμβατικές επιλογές.
Δεν υπάρχει επιθυμία μελλοντικής εγκυμοσύνης
Η ολοκλήρωση της αναπαραγωγικής επιθυμίας αποτελεί βασικό παράγοντα στη λήψη απόφασης.
Η απόφαση βασίζεται στη βαρύτητα των συμπτωμάτων, την ηλικία και τις προτιμήσεις κάθε γυναίκας.
Τι γίνεται με την κατάλυση του ενδομητρίου;
Η κατάλυση του ενδομητρίου στοχεύει κυρίως στη μείωση της αιμορραγίας, αλλά δεν αφαιρεί την αδενομύωση που βρίσκεται μέσα στο μυομήτριο.
Για αυτό η αποτελεσματικότητά της μπορεί να είναι περιορισμένη, ιδιαίτερα όταν η αδενομύωση είναι βαθύτερη ή υπάρχει σημαντικός πόνος.
Τι γίνεται αν επιθυμώ εγκυμοσύνη;
Η θεραπεία πρέπει να προσαρμόζεται ιδιαίτερα προσεκτικά όταν υπάρχει επιθυμία για μελλοντική κύηση.
Αποφυγή οριστικών θεραπειών
Η υστερεκτομή και η κατάλυση ενδομητρίου δεν είναι κατάλληλες όταν υπάρχει επιθυμία εγκυμοσύνης.
Εξατομικευμένος σχεδιασμός
Η ηλικία, η ωοθηκική λειτουργία, η έκταση της αδενομύωσης και τυχόν συνυπάρχουσα ενδομητρίωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.
Πότε χρειάζεται γυναικολογική αξιολόγηση;
Έντονη και επώδυνη περίοδος
Ιδιαίτερα όταν επηρεάζει την εργασία, τον ύπνο ή την καθημερινότητα.
Ο πόνος επιδεινώνεται
Σταδιακή αύξηση της δυσμηνόρροιας χρειάζεται διερεύνηση.
Υπάρχει αναιμία
Η χρόνια απώλεια αίματος χρειάζεται αντιμετώπιση της αιτίας και όχι μόνο συμπληρώματα σιδήρου.
Υπάρχει πόνος και εκτός περιόδου
Μπορεί να συνυπάρχει αδενομύωση, ενδομητρίωση ή άλλη πυελική πάθηση.
Υπάρχει δυσκολία σύλληψης
Μπορεί να χρειάζεται συνολικότερη αξιολόγηση γονιμότητας.
Η αδενομύωση είναι μία καλοήθης πάθηση κατά την οποία ενδομητρικός τύπος ιστού βρίσκεται μέσα στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. Μπορεί να προκαλεί έντονη περίοδο, σημαντική δυσμηνόρροια και χρόνιο πυελικό πόνο, αλλά αρκετές γυναίκες δεν έχουν συμπτώματα. Η διάγνωση γίνεται σήμερα κυρίως με εξειδικευμένο διακολπικό υπερηχογράφημα. Η θεραπεία εξατομικεύεται και μπορεί να περιλαμβάνει αντιφλεγμονώδη, τρανεξαμικό οξύ, ορμονικές θεραπείες, ορμονικό σπιράλ ή επεμβατική αντιμετώπιση. Η υστερεκτομή αποτελεί οριστική θεραπεία, αλλά προορίζεται για επιλεγμένες γυναίκες με σημαντικά συμπτώματα και χωρίς επιθυμία μελλοντικής εγκυμοσύνης.