Εξέταση & Αυτοεξέταση Μαστών
Η φροντίδα του μαστού περιλαμβάνει την εξοικείωση της γυναίκας με τη φυσιολογική εικόνα και αίσθηση των μαστών της, την κλινική εξέταση όταν ενδείκνυται και τον κατάλληλο απεικονιστικό προληπτικό έλεγχο ανάλογα με την ηλικία και τον ατομικό κίνδυνο. Οι περισσότερες αλλαγές στον μαστό είναι καλοήθεις, αλλά κάθε νέο ή επίμονο εύρημα χρειάζεται σωστή αξιολόγηση.
Γιατί είναι σημαντικός ο έλεγχος των μαστών;
Οι μαστοί μεταβάλλονται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας. Η ηλικία, ο εμμηνορρυσιακός κύκλος, η εγκυμοσύνη, ο θηλασμός και η εμμηνόπαυση μπορούν να επηρεάσουν τόσο την εμφάνιση όσο και την υφή τους.
Πολλές αλλαγές είναι απολύτως φυσιολογικές ή οφείλονται σε καλοήθεις καταστάσεις. Παρ' όλα αυτά, η αναγνώριση μιας νέας αλλαγής είναι σημαντική, ώστε να αξιολογηθεί έγκαιρα όταν χρειάζεται.
Τι είναι η κλινική εξέταση των μαστών;
Η κλινική εξέταση πραγματοποιείται από τον ιατρό και περιλαμβάνει επισκόπηση και ψηλάφηση των μαστών, καθώς και των περιοχών των μασχαλών και, όταν χρειάζεται, των γύρω λεμφαδενικών περιοχών.
Επισκόπηση
Ελέγχεται η συμμετρία των μαστών, το δέρμα, το περίγραμμα, οι θηλές και τυχόν ορατές αλλαγές.
Ψηλάφηση
Εξετάζεται συστηματικά ο μαστικός αδένας για οζίδια, περιοχές πάχυνσης ή άλλες αλλαγές στην υφή.
Θηλή
Αξιολογούνται τυχόν αλλαγές στη μορφή της θηλής, εισολκή, έκκριση ή δερματικές αλλοιώσεις.
Μασχάλες
Η εξέταση μπορεί να περιλαμβάνει ψηλάφηση των μασχαλών για διογκωμένους ή ασυνήθιστους λεμφαδένες.
Αυτοεξέταση ή αυτοπαρατήρηση των μαστών;
Για πολλά χρόνια οι γυναίκες ενθαρρύνονταν να πραγματοποιούν μία αυστηρά τυποποιημένη αυτοεξέταση των μαστών κάθε μήνα.
Σήμερα δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην έννοια της εξοικείωσης και αυτοπαρατήρησης του μαστού (breast self-awareness). Αυτό σημαίνει ότι η γυναίκα γνωρίζει πώς φαίνονται και πώς αισθάνονται φυσιολογικά οι μαστοί της, ώστε να μπορεί να αναγνωρίσει μία νέα αλλαγή.
Είναι ένας τρόπος να γνωρίζετε καλύτερα τους μαστούς σας και να αναγνωρίζετε έγκαιρα μία αλλαγή που χρειάζεται αξιολόγηση.
Πώς μπορείτε να ελέγχετε τους μαστούς σας;
Δεν υπάρχει ένας μοναδικός «σωστός» τρόπος. Μπορείτε περιστασιακά να παρατηρείτε και να ψηλαφάτε τους μαστούς σας, ώστε να γνωρίζετε τη φυσιολογική τους εικόνα και υφή.
1. Παρατηρήστε
Μπροστά στον καθρέφτη παρατηρήστε το σχήμα και το περίγραμμα των μαστών, το δέρμα και τις θηλές.
2. Σηκώστε τα χέρια
Παρατηρήστε ξανά τους μαστούς με τα χέρια ψηλά και προσέξτε εάν εμφανίζεται κάποια νέα εισολκή ή αλλαγή στο περίγραμμα.
3. Ψηλαφήστε
Με τα δάκτυλα επίπεδα ψηλαφήστε συστηματικά ολόκληρο τον μαστό, χρησιμοποιώντας ήπιες κυκλικές κινήσεις.
4. Ελέγξτε τη μασχάλη
Η περιοχή του μαστού επεκτείνεται προς τη μασχάλη. Προσέξτε για οποιαδήποτε νέα διόγκωση ή ογκίδιο.
Πώς γίνεται η ψηλάφηση;
Χρησιμοποιήστε τις επίπεδες επιφάνειες των τριών μεσαίων δακτύλων και όχι τις άκρες τους.
Με μικρές κυκλικές κινήσεις και διαφορετικό βαθμό πίεσης μπορείτε να ψηλαφήσετε από τους πιο επιφανειακούς μέχρι τους βαθύτερους ιστούς.
Επιλέξτε ένα σταθερό μοτίβο ώστε να εξετάζεται ολόκληρος ο μαστός και να μην παραλείπονται περιοχές.
Εάν αισθανθείτε κάτι καινούργιο ή διαφορετικό, το σωστό επόμενο βήμα είναι η αξιολόγησή του.
Πότε είναι καλύτερο να εξετάζετε τους μαστούς;
Σε γυναίκες που έχουν περίοδο, οι μαστοί μπορεί να είναι περισσότερο διογκωμένοι, ευαίσθητοι ή οζώδεις τις ημέρες πριν από την έμμηνο ρύση.
Εάν επιθυμείτε να πραγματοποιείτε αυτοεξέταση, συνήθως είναι ευκολότερο να αξιολογήσετε τους μαστούς λίγες ημέρες μετά το τέλος της περιόδου, όταν η ορμονική διόγκωση και η ευαισθησία έχουν μειωθεί.
Μετά την εμμηνόπαυση δεν υπάρχει συγκεκριμένη ημέρα του μήνα που πρέπει να επιλέγεται.
Τι μπορεί να είναι φυσιολογικό;
Οι μαστοί δεν είναι απόλυτα λείοι ούτε απαραίτητα ίδιοι μεταξύ τους. Η υφή τους μπορεί να είναι ανομοιόμορφη και να μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια του εμμηνορρυσιακού κύκλου.
Μικρή ασυμμετρία
Είναι πολύ συχνό ο ένας μαστός να είναι λίγο μεγαλύτερος από τον άλλο.
Οζώδης υφή
Ο φυσιολογικός αδενικός ιστός μπορεί να δίνει ανομοιόμορφη ή οζώδη αίσθηση.
Μεταβολές πριν την περίοδο
Πρήξιμο, βάρος και ευαισθησία και στους δύο μαστούς είναι συχνά πριν από την περίοδο.
Διαφορετική πυκνότητα
Η σύσταση του μαστού μεταβάλλεται με την ηλικία, τις ορμόνες, την εγκυμοσύνη και την εμμηνόπαυση.
Ποιες αλλαγές χρειάζονται έλεγχο;
Μία νέα αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα καρκίνο του μαστού. Χρειάζεται όμως αξιολόγηση όταν είναι καινούργια, επιμένει ή διαφέρει σαφώς από τη συνηθισμένη εικόνα του μαστού.
Νέο ογκίδιο
Ένα νέο ψηλαφητό ογκίδιο στον μαστό ή στη μασχάλη χρειάζεται αξιολόγηση.
Αλλαγή σχήματος
Νέα μεταβολή στο μέγεθος, στο περίγραμμα ή στη συμμετρία ενός μαστού.
Αλλαγή του δέρματος
Εισολκή, πτύχωση, πάχυνση, ερυθρότητα ή εικόνα που μοιάζει με «φλούδα πορτοκαλιού».
Αλλαγή της θηλής
Νέα εισολκή της θηλής ή σημαντική αλλαγή στη θέση ή στην εμφάνισή της.
Έκκριση από τη θηλή
Ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται αυτόματα, αφορά έναν μαστό ή είναι αιματηρή.
Επίμονη τοπική αλλαγή
Μία περιοχή που αισθάνεται σταθερά διαφορετική από τον υπόλοιπο μαστό χρειάζεται αξιολόγηση.
Βρήκα ένα ογκίδιο. Σημαίνει καρκίνο;
Όχι. Τα περισσότερα ψηλαφητά ευρήματα του μαστού είναι καλοήθη. Κύστεις, ινοαδενώματα και φυσιολογικός αδενικός ιστός μπορούν να γίνουν αντιληπτά ως ογκίδια.
Δεν είναι όμως δυνατό να προσδιοριστεί με ασφάλεια η φύση ενός νέου ογκιδίου μόνο με την ψηλάφηση.
Τι σημαίνει ο πόνος στον μαστό;
Ο πόνος στον μαστό είναι πολύ συχνός και τις περισσότερες φορές δεν οφείλεται σε καρκίνο.
Μπορεί να σχετίζεται με τον εμμηνορρυσιακό κύκλο, ορμονικές μεταβολές, κύστεις, φάρμακα ή ακόμη και με μυοσκελετικό πόνο του θωρακικού τοιχώματος.
Επίμονος, εντοπισμένος ή ασυνήθιστος πόνος πρέπει να αξιολογείται, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από άλλο εύρημα στον μαστό.
Αρκεί η αυτοεξέταση για την πρόληψη;
Όχι.
Η αυτοεξέταση ή αυτοπαρατήρηση δεν αντικαθιστά τον οργανωμένο προληπτικό έλεγχο με μαστογραφία όταν αυτός ενδείκνυται.
Η μαστογραφία μπορεί να εντοπίσει αλλοιώσεις πολύ πριν αυτές γίνουν αρκετά μεγάλες ώστε να γίνουν αντιληπτές με την ψηλάφηση.
Πότε χρειάζεται μαστογραφία;
Η ηλικία έναρξης και η συχνότητα του προληπτικού μαστογραφικού ελέγχου εξαρτώνται από τις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες και τον ατομικό κίνδυνο κάθε γυναίκας.
Γυναίκες με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό, γνωστή γενετική προδιάθεση ή άλλους σημαντικούς παράγοντες κινδύνου μπορεί να χρειάζονται διαφορετικό και εξατομικευμένο πρόγραμμα παρακολούθησης.
Πότε χρειάζεται υπερηχογράφημα μαστού;
Το υπερηχογράφημα χρησιμοποιείται συχνά για τη διερεύνηση ενός ψηλαφητού ή άλλου κλινικού ευρήματος και μπορεί να βοηθήσει στη διάκριση μιας κύστης από μία συμπαγή βλάβη.
Έχει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο σε νεότερες γυναίκες και ως συμπληρωματική εξέταση όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη.
Η κατάλληλη εξέταση επιλέγεται ανάλογα με την ηλικία, το σύμπτωμα και το συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.
Τι αλλάζει στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό;
Κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό οι μαστοί υφίστανται σημαντικές φυσιολογικές αλλαγές. Αυξάνονται σε μέγεθος, γίνονται περισσότερο αγγειοβριθείς και συχνά έχουν πιο ανομοιόμορφη υφή.
Παρότι πολλά νέα ευρήματα σε αυτή την περίοδο είναι καλοήθη, ένα νέο επίμονο ογκίδιο δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην εγκυμοσύνη ή στον θηλασμό.
Όταν υπάρχει κλινική ένδειξη, μπορεί να πραγματοποιηθεί κατάλληλος απεικονιστικός έλεγχος και κατά την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό.
Πότε πρέπει να επικοινωνήσετε με τον γιατρό;
Νέο ογκίδιο
Στον μαστό, κοντά στον μαστό ή στη μασχάλη.
Αλλαγή στο δέρμα
Νέα εισολκή, πτύχωση, πάχυνση ή αλλαγή στην εμφάνιση του δέρματος.
Αλλαγή της θηλής
Νέα εισολκή, έκκριση ή άλλη αλλαγή που δεν υπήρχε προηγουμένως.
Επίμονη αλλαγή
Οποιαδήποτε νέα αλλαγή που παραμένει ή σας φαίνεται διαφορετική από τη συνηθισμένη εικόνα του μαστού σας.
Γνωρίστε τη φυσιολογική εικόνα και αίσθηση των μαστών σας και προσέξτε οποιαδήποτε νέα αλλαγή. Δεν χρειάζεται να πραγματοποιείτε μία αγχωτική, αυστηρά τυποποιημένη αυτοεξέταση αναζητώντας συνεχώς κάποιο πρόβλημα. Η αυτοπαρατήρηση δεν αντικαθιστά τη μαστογραφία ή την ιατρική αξιολόγηση. Ένα νέο ογκίδιο, αλλαγή του δέρματος ή της θηλής, ασυνήθιστη έκκριση ή άλλη επίμονη μεταβολή χρειάζεται έλεγχο.