Ενδομητρίωση
Η ενδομητρίωση είναι μία χρόνια γυναικολογική πάθηση κατά την οποία ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο βρίσκεται έξω από τη μήτρα. Μπορεί να προκαλεί έντονο πόνο στην περίοδο, χρόνιο πυελικό πόνο, πόνο στη σεξουαλική επαφή και προβλήματα γονιμότητας, ενώ σε ορισμένες γυναίκες μπορεί να υπάρχει με ελάχιστα ή και καθόλου συμπτώματα.
Τι είναι η ενδομητρίωση;
Στην ενδομητρίωση, ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο αναπτύσσεται έξω από την ενδομητρική κοιλότητα.
Οι εστίες αυτές επηρεάζονται από τις ορμονικές μεταβολές του κύκλου και μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή, ουλές και συμφύσεις στην πύελο.
Πού μπορεί να εντοπίζεται;
Ωοθήκες
Μπορεί να σχηματιστούν ενδομητριώματα, δηλαδή κύστεις με χαρακτηριστικό αιμορραγικό περιεχόμενο.
Περιτόναιο
Μπορεί να υπάρχουν επιφανειακές εστίες στην πύελο.
Ιερομητρικοί σύνδεσμοι
Μπορεί να σχετίζονται με βαθύ πυελικό πόνο ή πόνο στην επαφή.
Έντερο
Σε βαθιά ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάζεται το ορθό ή το σιγμοειδές.
Ουροδόχος κύστη
Σπανιότερα μπορεί να υπάρχουν εστίες στο ουροποιητικό.
Άλλες περιοχές
Πολύ σπανιότερα μπορεί να εμφανιστεί σε άλλες ανατομικές θέσεις.
Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι;
Επιφανειακή ενδομητρίωση
Μικρές εστίες στην επιφάνεια του περιτοναίου.
Ενδομητρίωμα ωοθήκης
Κυστικός σχηματισμός της ωοθήκης που σχετίζεται με ενδομητρίωση.
Βαθιά ενδομητρίωση
Η νόσος διηθεί βαθύτερα τους ιστούς και μπορεί να επηρεάζει έντερο, ουροδόχο κύστη ή άλλα όργανα.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει;
Έντονη δυσμηνόρροια
Ο πόνος στην περίοδο μπορεί να είναι πολύ έντονος και να επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα.
Χρόνιος πυελικός πόνος
Ο πόνος μπορεί να υπάρχει και εκτός περιόδου.
Πόνος στη σεξουαλική επαφή
Ιδιαίτερα βαθύς πόνος κατά ή μετά την επαφή μπορεί να σχετίζεται με ενδομητρίωση.
Πόνος στην αφόδευση
Μπορεί να είναι κυκλικός και εντονότερος κατά την περίοδο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει εντερική ενδομητρίωση.
Πόνος στην ούρηση
Σπανιότερα μπορεί να σχετίζεται με ενδομητρίωση του ουροποιητικού.
Υπογονιμότητα
Σε ορισμένες γυναίκες η νόσος ανακαλύπτεται κατά τη διερεύνηση δυσκολίας σύλληψης.
Μπορεί να υπάρχει χωρίς έντονα συμπτώματα;
Ναι.
Η βαρύτητα των συμπτωμάτων δεν συμβαδίζει πάντα με την έκταση της νόσου.
Πού οφείλεται;
Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως γνωστή.
Πιθανοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν ορμονικούς, ανοσολογικούς, γενετικούς και φλεγμονώδεις παράγοντες.
Ορμονική επίδραση
Η νόσος είναι οιστρογονοεξαρτώμενη και επηρεάζεται από τον εμμηνορρυσιακό κύκλο.
Γενετική προδιάθεση
Η πιθανότητα αυξάνεται όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό.
Φλεγμονή
Η χρόνια τοπική φλεγμονή παίζει σημαντικό ρόλο στα συμπτώματα και στην εξέλιξη της νόσου.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό, την κλινική εξέταση και την κατάλληλη απεικόνιση.
Ιστορικό
Η χρονική σχέση του πόνου με την περίοδο και η συνύπαρξη δυσπαρευνίας ή υπογονιμότητας είναι ιδιαίτερα σημαντικά στοιχεία.
Γυναικολογική εξέταση
Μπορεί να υπάρχει ευαισθησία, μειωμένη κινητικότητα της μήτρας ή επώδυνες περιοχές στην πύελο.
Διακολπικό υπερηχογράφημα
Μπορεί να εντοπίσει ενδομητριώματα και αρκετές μορφές βαθιάς ενδομητρίωσης.
MRI
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις για πιο λεπτομερή χαρτογράφηση της νόσου.
Μπορεί να φανεί στο υπερηχογράφημα;
Ναι, αρκετές μορφές μπορούν να αναγνωριστούν με εξειδικευμένο διακολπικό υπερηχογράφημα.
Ενδομητρίωμα
Μπορεί να έχει χαρακτηριστική ομοιογενή χαμηλού επιπέδου εσωτερική ηχογένεια.
Βαθιά ενδομητρίωση
Ορισμένες βλάβες του εντέρου, των ιερομητρικών συνδέσμων ή άλλων περιοχών μπορούν να απεικονιστούν.
Συμφύσεις
Η μειωμένη κινητικότητα των ωοθηκών ή της μήτρας μπορεί να δημιουργήσει υποψία πυελικών συμφύσεων.
Ιδιαίτερα η επιφανειακή νόσος μπορεί να μην είναι ορατή στην απεικόνιση.
Χρειάζεται πάντα λαπαροσκόπηση για τη διάγνωση;
Όχι.
Σήμερα, όταν το ιστορικό και η απεικόνιση είναι συμβατά, η θεραπεία μπορεί να ξεκινήσει χωρίς να απαιτείται διαγνωστική λαπαροσκόπηση σε κάθε γυναίκα.
Χρησιμοποιείται όταν υπάρχει θεραπευτική ένδειξη ή όταν η διάγνωση παραμένει ασαφής και το αποτέλεσμα θα αλλάξει την αντιμετώπιση.
Πώς επηρεάζει τη γονιμότητα;
Η ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα με διαφορετικούς μηχανισμούς.
Ανατομία της πυέλου
Συμφύσεις μπορεί να αλλάξουν τη φυσιολογική σχέση ωοθήκης και σάλπιγγας.
Φλεγμονώδες περιβάλλον
Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να επηρεάζει την αναπαραγωγική λειτουργία.
Ενδομητρίωμα
Μπορεί να σχετίζεται με μειωμένο ωοθηκικό απόθεμα, ενώ και η χειρουργική θεραπεία χρειάζεται προσεκτικό σχεδιασμό.
Πολλές γυναίκες με ενδομητρίωση συλλαμβάνουν φυσιολογικά.
Πρέπει να αφαιρείται πάντα ένα ενδομητρίωμα πριν από προσπάθεια εγκυμοσύνης;
Όχι.
Η απόφαση εξαρτάται από το μέγεθος, τα συμπτώματα, την ηλικία, το ωοθηκικό απόθεμα, προηγούμενα χειρουργεία και το αν σχεδιάζεται IVF.
Για αυτό η χειρουργική αφαίρεση ενός ενδομητριώματος πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει σαφής ένδειξη.
Τι σχέση έχει η AMH;
Η AMH χρησιμοποιείται ως δείκτης του αριθμού των διαθέσιμων μικρών ωοθυλακίων.
Σε γυναίκες με ενδομητριώματα ή μετά από χειρουργική επέμβαση στις ωοθήκες, μπορεί να είναι χαμηλότερη.
Πώς αντιμετωπίζεται ο πόνος;
Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων, την ηλικία και την επιθυμία εγκυμοσύνης.
Αναλγητικά / αντιφλεγμονώδη
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση του πόνου όταν δεν υπάρχει αντένδειξη.
Ορμονική θεραπεία
Η καταστολή της ωορρηξίας και της εμμήνου ρύσεως μπορεί να μειώσει σημαντικά τα συμπτώματα.
Χειρουργική θεραπεία
Μπορεί να χρειάζεται όταν ο πόνος επιμένει, υπάρχει ανατομική παραμόρφωση ή άλλος συγκεκριμένος λόγος.
Ποιες ορμονικές θεραπείες χρησιμοποιούνται;
Συνδυασμένα αντισυλληπτικά
Μπορούν να μειώσουν τη δυσμηνόρροια και άλλους κυκλικούς πόνους.
Προγεσταγόνα
Αποτελούν σημαντική θεραπευτική επιλογή για καταστολή της δραστηριότητας της νόσου και των συμπτωμάτων.
Ορμονικό σπιράλ
Το ενδομήτριο σύστημα λεβονοργεστρέλης μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα στη δυσμηνόρροια και σε συνυπάρχουσα αδενομύωση.
Θεραπείες GnRH
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις όταν οι απλούστερες θεραπείες δεν είναι επαρκείς.
Η ορμονική θεραπεία εξαφανίζει την ενδομητρίωση;
Όχι απαραίτητα.
Σκοπός της είναι κυρίως να μειώσει την ορμονική διέγερση των εστιών και να ελέγξει τον πόνο και άλλα συμπτώματα.
Πότε μπορεί να χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση;
Επίμονος πόνος
Όταν τα συμπτώματα παραμένουν σημαντικά παρά κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία.
Μεγάλο ή συμπτωματικό ενδομητρίωμα
Η απόφαση γίνεται εξατομικευμένα και λαμβάνει υπόψη το ωοθηκικό απόθεμα.
Βαθιά ενδομητρίωση
Μπορεί να χρειάζεται χειρουργική θεραπεία όταν επηρεάζει σημαντικά έντερο, ουροποιητικό ή άλλα όργανα.
Ανατομική παραμόρφωση
Συμφύσεις ή άλλες αλλοιώσεις μπορεί να επηρεάζουν τη λειτουργία της πυέλου.
Πώς γίνεται η χειρουργική αντιμετώπιση;
Όταν υπάρχει ένδειξη, η επέμβαση γίνεται συνήθως λαπαροσκοπικά.
Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν οι εστίες, να λυθούν οι συμφύσεις και να αποκατασταθεί όσο είναι δυνατόν η φυσιολογική ανατομία της πυέλου.
Ιδιαίτερα σε βαθιά νόσο, ο προεγχειρητικός σχεδιασμός και η εμπειρία της χειρουργικής ομάδας είναι σημαντικά.
Τι γίνεται όταν υπάρχει ενδομητρίωμα στην ωοθήκη;
Όταν χρειάζεται επέμβαση, στόχος είναι η θεραπεία της κύστης με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προστασία του φυσιολογικού ωοθηκικού ιστού.
Τι είναι η εντερική ενδομητρίωση;
Η βαθιά ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάζει το έντερο, συχνότερα το ορθό ή το σιγμοειδές.
Πόνος στην αφόδευση
Συχνά είναι εντονότερος τις ημέρες της περιόδου.
Κυκλικό φούσκωμα
Μπορεί να υπάρχουν γαστρεντερικά συμπτώματα που μεταβάλλονται με τον κύκλο.
Δυσκοιλιότητα ή διάρροια
Μπορούν να συνυπάρχουν αλλά δεν είναι ειδικά μόνο για ενδομητρίωση.
Μπορεί να επηρεάσει την ουροδόχο κύστη;
Ναι, αλλά είναι λιγότερο συχνό.
Μπορεί να προκαλεί πόνο στην ούρηση, επιτακτικότητα ή σπανιότερα αίμα στα ούρα με κυκλικό χαρακτήρα.
Ποια είναι η σχέση με την αδενομύωση;
Η ενδομητρίωση και η αδενομύωση είναι διαφορετικές παθήσεις, αλλά συχνά συνυπάρχουν.
Ενδομητρίωση
Ενδομητρικού τύπου ιστός βρίσκεται έξω από τη μήτρα.
Αδενομύωση
Ενδομητρικού τύπου ιστός βρίσκεται μέσα στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας.
Είναι προκαρκινική πάθηση;
Όχι.
Η ενδομητρίωση είναι καλοήθης πάθηση και η μεγάλη πλειονότητα των γυναικών δεν θα αναπτύξει κακοήθεια.
Ορισμένοι συγκεκριμένοι τύποι καρκίνου των ωοθηκών εμφανίζονται λίγο συχνότερα σε γυναίκες με ενδομητρίωση, αλλά ο απόλυτος κίνδυνος παραμένει χαμηλός.
Τι συμβαίνει μετά την εμμηνόπαυση;
Επειδή η ενδομητρίωση είναι ορμονοεξαρτώμενη, τα συμπτώματα συνήθως μειώνονται μετά την εμμηνόπαυση.
Ωστόσο, προϋπάρχουσες ανατομικές αλλοιώσεις ή συμφύσεις μπορεί να εξακολουθούν να προκαλούν συμπτώματα σε ορισμένες γυναίκες.
Μπορεί να υποτροπιάσει μετά από χειρουργείο;
Ναι.
Η χειρουργική θεραπεία αφαιρεί τις ορατές ή κλινικά σημαντικές εστίες, αλλά δεν εξαλείφει απαραίτητα την προδιάθεση για νόσο.
Για αυτό σε αρκετές γυναίκες μπορεί να συζητηθεί μακροχρόνια ορμονική θεραπεία μετά την επέμβαση όταν δεν υπάρχει άμεση επιθυμία εγκυμοσύνης.
Η εγκυμοσύνη θεραπεύει την ενδομητρίωση;
Όχι.
Τα συμπτώματα μπορεί να μειωθούν προσωρινά κατά την εγκυμοσύνη λόγω των ορμονικών αλλαγών, αλλά η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί θεραπεία της νόσου.
Μπορούν να βοηθήσουν αλλαγές στον τρόπο ζωής;
Η τακτική άσκηση, ο επαρκής ύπνος και μία ισορροπημένη διατροφή μπορούν να βοηθήσουν τη συνολική υγεία και τη διαχείριση χρόνιου πόνου.
Δεν υπάρχει όμως ειδική δίαιτα που να έχει αποδειχθεί ότι θεραπεύει ή εξαφανίζει την ενδομητρίωση.
Πότε χρειάζεται γυναικολογική αξιολόγηση;
Έντονος πόνος περιόδου
Ιδιαίτερα όταν περιορίζει την εργασία, τη σχολή ή τις καθημερινές δραστηριότητες.
Πόνος στη σεξουαλική επαφή
Ο επίμονος βαθύς πόνος χρειάζεται διερεύνηση.
Πόνος στην αφόδευση
Ιδιαίτερα όταν επιδεινώνεται με την περίοδο.
Χρόνιος πυελικός πόνος
Πόνος που υπάρχει και εκτός περιόδου χρειάζεται συνολική αξιολόγηση.
Δυσκολία σύλληψης
Η ενδομητρίωση μπορεί να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που χρειάζεται να αξιολογηθούν.
Η ενδομητρίωση είναι μία χρόνια καλοήθης πάθηση κατά την οποία ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο βρίσκεται έξω από τη μήτρα. Μπορεί να προκαλεί έντονη δυσμηνόρροια, χρόνιο πυελικό πόνο, βαθιά δυσπαρευνία και σε ορισμένες γυναίκες προβλήματα γονιμότητας. Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό, την κλινική εξέταση και την εξειδικευμένη απεικόνιση, ενώ δεν απαιτείται λαπαροσκόπηση σε κάθε περίπτωση μόνο για επιβεβαίωση της διάγνωσης. Η θεραπεία εξατομικεύεται και μπορεί να περιλαμβάνει αναλγητικά, ορμονική καταστολή ή λαπαροσκοπική χειρουργική αντιμετώπιση όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη.